Kitap

Şam ve Moskova, 18 ay süren müzakerelerin ardından Tartus ve Hmeymim’deki Rus üslerinin geleceği konusunda anlaşmaya vardı. Mutabakata göre sivil tesislerin yönetimi Suriye’ye devredilecek, askeri tesisler ise ortak eğitim ve yeterlilik merkezlerine dönüştürülecek. Suriye ile Rusya, 18 ay süren müzakerelerin ardından Tartus ve Hmeymim’deki Rus askeri tesislerinin geleceğine ilişkin mutabakat zaptı imzaladı. Suriye Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, Hmeymim Havalimanı ile Tartus Limanı’ndaki ticari rıhtım da dahil olmak üzere sivil tesislerin yönetimi Suriye devletine devredilecek. Bu kapsamda söz konusu tesislerin aşamalı olarak Suriye’nin sivil idari yapısına entegre edilmesi planlanıyor. Askeri tesisler ortak eğitim merkezlerine dönüştürülecek Mutabakat kapsamında askeri tesislerin statüsünde de değişikliğe gidilecek.Suriye Dışişleri Bakanlığı, askeri tesislerin ortak eğitim ve yeterlilik merkezlerine dönüştürüleceğini açıkladı. Açıklamada, dönüşümün her iki tarafın çıkarlarını koruyacak şekilde gerçekleştirileceği ve sürecin üç ay içinde tamamlanmasının öngörüldüğü belirtildi. Rusya’nın bölgedeki stratejik üsleri Rusya’nın Tartus’taki deniz tesisi ile Hmeymim Hava Üssü, uzun süredir Moskova’nın Akdeniz ve Ortadoğu’daki en önemli askeri dayanak noktaları arasında yer alıyor. Söz konusu üsler, Rusya’nın Afrika’daki nüfuzunu desteklemesi açısından da stratejik önem taşıyor. Üslerin geleceği, Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te devrilmesinin ardından Suriye’nin yeni yönetimi ile Rusya arasında yürütülen müzakerelerin başlıca gündem maddelerinden biri olmuştu. Tartus Limanı’ndaki ticari alanlar da devredilecek Suriye Limanlar ve Gümrükler Genel İdaresi de konuya ilişkin ayrı bir açıklama yaptı. Açıklamada, Tartus Limanı’nda daha önce Rusya tarafından işletilen ticari alanların Suriye yönetimine devredileceği bildirildi. Devir kapsamında 4 No’lu rıhtım, bu rıhtıma bağlı depolar ve diğer tesislerin de bulunduğu belirtildi. Reuters, geçen ay yayımladığı haberinde Rusya’nın, deniz üssünün dışında kalan ve erişimin kısıtlı olduğu 4 No’lu rıhtımı kullanarak Tartus Limanı’nda bir ticari lojistik merkezi kurmayı planladığını bildirmişti. İki taraf daha önce yaptığı açıklamalarda, kurulması planlanan merkezin Suriye’nin kontrolünde olacağını ve buradaki tüm faaliyetlerin Suriye Limanlar ve Gümrükler Genel İdaresi’nin onayına tabi tutulacağını belirtmişti.

Meclis Genel Kurulu’nda yarın yapılacak kritik "çerçeve yasa" oylaması öncesinde muhalefet kulisleri hareketlendi. Komisyon aşamasında "evet" oyu veren YENİ Parti ve süreci destekleyen CHP yönetiminin aksine; YENİ Partili Cemal Enginyurt ve Süreyya Öneş Derici ile CHP’li İlhan Kesici "hayır" oyu vereceklerini duyurdu. YENİ Parti İstanbul Milletvekili Cemal Enginyurt, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada yasanın içeriğine tepki gösterdi. Düzenlemenin “terörle mücadele”ye zarar vereceğini savunan Enginyurt, şu ifadeleri kullandı: “Barışı istemeyen yok lakin demokrasi yok ediliyor. Muhalefete siyaset yok, tutuklamalara devam; teröristlere ise siyaset yolu açılıyor. PKK'lılara Meclis yolu görünüyor. Buna 'Terörsüz Türkiye' denmez, 'teröriste plaket verme' denir. Hayırda hayır var.” Muğla Milletvekili Derici: Milletvekili yeminime sadığım YENİ Parti Muğla Milletvekili Süreyya Öneş Derici de "hayır" diyeceğini açıklayan bir diğer isim oldu. Meclis kürsüsünde ettiği yemini hatırlatan Derici, "Devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü koruyacağıma ant içmiştim. Kişisel ilkelerim ve milletimizin bana verdiği temsil yetkisi doğrultusunda 'hayır' oyu vereceğim" dedi. CHP’li İlhan Kesici de hayır diyecek CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun sürece destek vereceği yönündeki açıklamasının ardından, partinin tecrübeli ismi İstanbul Milletvekili İlhan Kesici’den itiraz geldi. Kesici, Türkiye’nin bir "Ulus Devlet-Üniter Devlet" olduğunu vurgulayarak şunları kaydetti: "Oyumun rengi 'HAYIR'. Türkiye Cumhuriyeti çok büyük bedeller ödenerek kurulmuştur. Bu coğrafyada devletler kimsenin lütfu veya inayeti ile yaşayamaz. Milletvekili yeminine sadakatim tamdır, bu sebeple rıza göstermeyeceğim." Öte yandan YENİ Parti içerisinde görüş ayrılıkları da bulunuyor. Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, usul ve içerik eleştirilerine rağmen "Şiddeti ve çatışmayı sonlandıracağı için 'Evet' diyeceğim" açıklamasını yaparken, grupta "hayır" eğiliminde olan çok sayıda milletvekilinin olduğu belirtiliyor. CHP MYK toplanacak Parti içindeki bu bölünmeyi yönetmek üzere YENİ Parti MYK’sı, yarın saat 12:00’de olağanüstü toplanacak. Toplantının ana gündemi, partinin oylamadaki nihai tutumu ve grup bütünlüğünün korunması olacak. Kulislerde, "evet" oyu vermenin seçmen nezdinde kabul görmeyeceğini düşünen bazı milletvekillerinin, bu kaygılarını parti yönetimlerine ilettikleri ve oylama sonucuna göre yeni siyasi yol haritaları çizebilecekleri konuşuluyor.

ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin İran'a yönelik stratejisinde bir değişikliğe işaret ederek, yeni bir askeri operasyon başlatmak yerine ekonomik baskıların Tahran'ı teslim olmaya zorlamasına izin vereceğini duyurdu. Bu değişiklik, Trump'ın sadece bir hafta önce büyük bir askeri saldırı emri vermek üzereyken, Axios web sitesiyle yaptığı yeni bir röportajda herhangi bir askeri tehditte bulunmamasının ardından geldi. Trump, Axios'tan bir gazeteciyle yaptığı telefon görüşmesinde, "İşleri çok sakince yürütüyoruz ve İranlılarla sadece yarı-müzakere halindeyiz. Sadece nasıl büyük bir enflasyona düştüklerini ve parasız kaldıklarını izliyoruz" dedi. İran İstatistik Merkezi'ne göre, ülkedeki enflasyon oranı şu anda yüzde 66 seviyesinde. "İran askerlerinin maaşını ödeyemiyor" ABD Başkanı, İran'ın mali durumunun "çok kötü" olduğunu ve ABD'nin deniz ablukasının "Tahran rejiminin" silahlı kuvvetlerinin maaşlarını bile ödeyememesine neden olduğunu belirtti. Trump ayrıca, petrol fiyatlarının varil başına yaklaşık 75 dolara düşmesinin Amerikalı vatandaşlar üzerindeki baskıyı azalttığını ve bunun da Washington'a diplomasi için daha fazla zaman kazandırdığını söyledi. 28 Şubat'ta ABD ve İsrail İran'a saldırmış, İran da füze ve dronlarla karşılık vermişti. İran, yanıtının bir parçası olarak komşu ülkelere saldırdı ve 2 Mart'tan bu yana Devrim Muhafızları Ordusu Hürmüz Boğazı'nı kapattı. Savaştan önce, dünya genelinde ihraç edilen petrolün %20'si günlük olarak bu boğazdan geçiyordu. Savaşın başlamasından sonra bu petrol miktarının ihracatı %95 oranında azaldı. İran'ın ağır şartları ve Tahran'daki iç bölünme Trump'ın bu açıklamaları, Cumartesi günü İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr'ın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için bir dizi yeni ve ağır şart öne sürmesinin ardından geldi. Bu şartlar arasında; İran ve müttefiklerine (Hizbullah, Hamas, Husiler ve Iraklı gruplar) karşı savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi, tüm yaptırımların kaldırılması ve savaş zararlarının tazmin edilmesi yer alıyor. Amerikalı yetkililer, bu şartların Tahran'daki şiddetli iç çekişmenin bir işareti olduğunu söylüyor. Onlara göre, Mesud Pezeşkiyan liderliğindeki bir kanat ekonomik çöküşten endişe duyuyor ve bir anlaşma istiyor, ancak Devrim Muhafızları Ordusu Komutanı Ahmed Vahidi liderliğindeki bir kanat ise her türlü tavize karşı çıkıyor. 8 milyon varil petrol ihracatı Müzakereler bir çıkmaza girmişken, bir Amerikalı yetkili, Hürmüz Boğazı'nın güney koridorundan ABD ordusuyla koordineli bir şekilde geceleri yaklaşık 8 milyon varil petrol ihraç edildiğini açıkladı. Aynı zamanda, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Fox News'e şunları söyledi: "Bu mesele bitmedi. Oyunun ortasındayız ve Amerikan halkı için en iyi sonucu elde etmek amacıyla tüm diplomatik, ekonomik ve askeri araçları kullanıyoruz."

Edirne Cezaevide tutuklu bulunan Selahattin Demirtaş ile Selçuk Mızraklı, Çerçeve Yasa görüşmeleri kapsamında TBMM Genel Kurulu’na mesaj gönderdi. Demirtaş ve Mızraklı, mesajlarında sürecin Türkiye’nin geleceği açısından tarihi bir önem taşıdığını belirterek, “Bu süreç bölünme, ayrışma süreci ya da ucuz pazarlıklara dayalı bir al ver süreci değildir” ifadelerini kullandı. İki isim, sürecin temel amacının 86 milyon insanın huzur, refah ve kardeşliğini güçlendirmek olduğunu vurguladı. “Şüpheyle yaklaşanlar başka bir şey bulamayacak” Demirtaş ve Mızraklı, sürece yönelik eleştirilerin ve önerilerin değerli olduğunu belirterek, taraflara konuyu “dikkatli, hassas ve ciddiyetle” ele alma çağrısında bulundu. Mesajda, sürece şüpheyle veya olumsuz önyargıyla yaklaşanların, “bin yıllık kardeşlikten, birbirimize sıkı sıkıya sarılma arzusundan ve Kürdüyle, Türküyle hep birlikte Türkiye olma duygusundan başka bir şey bulamayacakları” ifade edildi. İki isim, atılan ve atılacak adımların yeni reformların önünü açması gerektiğini belirterek, sürecin demokrasi, adalet, eşitlik ve özgürlük reformlarıyla devam etmesi gerektiğini kaydetti. “Acılarımızı ortaklaştırıp geride bırakmalıyız” 40 yıllık çatışma sürecinin toplumda derin yaralar bıraktığına dikkat çeken Demirtaş ve Mızraklı, sürecin “zafer” ya da “kaybetme” duygusu yaratmadan yürütülmesi gerektiğini söyledi. Mesajda, “Acılarımızı ortaklaştırıp geride bırakarak el ele geleceğe yürümek zorundayız” denildi. Erdoğan, Bahçeli ve Öcalan’a teşekkür Demirtaş ve Mızraklı, barış sürecinde siyasi irade ortaya koyan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’ye teşekkür etti. İki isim ayrıca Abdullah Öcalan’a, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a, CHP Genel Başkanı Özgür Özel’e ve süreçte katkı sunduklarını belirttikleri siyasi parti liderleri ve temsilcilerine teşekkürlerini iletti. Mesajda DEM Parti Eş Genel Başkanları Tuncer Bakırhan ve Tülay Hatimoğulları ile İmralı Heyeti üyelerine de teşekkür edildi. Sırrı Süreyya Önder ise rahmet ve minnetle anıldı. Demirtaş ve Mızraklı, mesajlarını “Barışa katkı sunan, bu yangına bir damla su taşıyan herkesten Allah razı olsun. Çıkacak olan yasa hayırlara vesile olsun” sözleriyle tamamladı. Mesajın tamamı şöyle: “Sayın Başkan, Sayın Genel Başkanlar, Sayın Milletvekilleri, Her birinizi ayrı ayrı, tüm içtenliğimizle selamlıyor, hepinize saygılarımızı sunuyoruz. Ülkemizin ve bölgemizin kaderini köklü şekilde değiştirme potansiyeline sahip, son derece önemli, tarihi bir barış çabasının kritik bir adımını daha, inşallah hep birlikte hayata geçirmiş olacaksınız. Elbette tartışmalar, eleştiriler, öneriler olacaktır; her biri de kıymetlidir, katkı vericidir. Ancak şunun bilinmesini isteriz ki bizler tüm kalbimizle, samimiyetimizle ve ciddiyetimizle, sadece 86 milyonun huzurunu, refahını, kardeşliğini güçlendirmek, büyütmek için bu sürecin içinde olduk, sürece tüm gücümüzle destek verdik. Bu süreç bölünme, ayrışma süreci ya da ucuz pazarlıklara dayalı bir al ver süreci değildir. Hiç kimse kıymetli çabaların altında gizli hesaplar, kirli planlar arayarak zaman tüketmemeli, enerjisini boşa harcamamalıdır. Şüpheyle yaklaşan veya olumsuz ön yargıyla bakan çevreler, bu süreci istedikleri kadar eşelesinler, altından bin yıllık kardeşliğimizden, birbirimize sıkı sıkıya sarılma arzusundan ve Kürdüyle, Türküyle hep birlikte Türkiye olma duygusundan başka bir şey bulamayacaklardır. Atılan ve atılacak her adım yeni ufuklara, yeni reformlara ve yeni bir hayata da zemin hazırlayacaktır. Elbette tüm bu çabalar güçlü ve köklü demokrasi, adalet, eşitlik ve özgürlük reformlarıyla devam etmeli, halkımızın hak ettiği, layık olduğu huzurlu bir yaşama kavuşmasına katkı sunmalıdır. Bunun için de herkesin ve her kesimin çok dikkatli, hassas ve ciddiyetle meseleleri ele almasında büyük yarar vardır. 40 yıllık çatışma ortamının sonucu olarak, yüreği yaralı olmayan neredeyse kimse kalmadı. Bu nedenle, zafer görüntülerine veya gösterilerine de kaybetme duygusuna ve kaygısına da sebep olmadan vakur, olgun, erdemli bir duruşla bu süreci ilerletmek, acılarımızı ortaklaştırıp geride bırakarak el ele geleceğe yürümek zorundayız. Değerli Milletvekilleri, Kullanacağınız her oyun barışımızı, birliğimizi, kardeşliğimizi güçlendirecek yönde olmasını, eleştiri ve uyarılarınızın yapıcı temelde ifade edilmesini temenni ediyoruz. Hepimiz için hayırlara vesile olacağına inandığımız bu adımın siyasete de yeni kapılar açarak nezaket, iş birliği ve olgunluk kazandıracağını umuyoruz. Bu vesileyle zorlu bir sürecin başlaması ve yürütülmesinde siyasi iradeyi en güçlü şekilde ortaya koyan Sayın Cumhurbaşkanı ile Sayın Devlet Bahçeli başta olmak üzere, barış için büyük çaba sarf eden Sayın Abdullah Öcalan'a özel olarak teşekkür etmek istiyoruz. Yine sürecin sahiplenilmesi ve her aşamasının sağlıklı yürümesi için katkı sunan Sayın Numan Kurtulmuş'a, Sayın Özgür Özel'e, Sayın Mahmut Arıkan'a, Sayın Ali Babacan'a, Sayın Ahmet Davutoğlu'na, Sayın Erkan Baş'a, Sayın Seyit Aslan’a, Sayın Kemal Kılıçdaroğlu’na, Sayın Zekeriya Yapıcıoğlu'na ayrı ayrı teşekkür ediyoruz. Olumsuz eleştirileriyle, dolaylı olsa da sürece katkı sunan Sayın Müsavat Dervişoğlu'na, Sayın Fatih Erbakan’a teşekkür ediyoruz. Ve elbette büyük fedakarlıklarla sürecin motor gücü olan DEM Partili arkadaşlarımıza, Eş Genel Başkanlarımız Sayın Tuncer Bakırhan ve Sayın Tülay Hatimoğulları ile İmralı Heyeti üyelerimize ayrı ayrı teşekkür ediyor, bu vesileyle Sırrı Süreyya Önder arkadaşımızı da rahmetle, minnetle anarak tüm milletvekillerine sıcak selamlarımızı, saygılarımızı gönderiyoruz. Bu sürecin mutfağında yoğun emek harcayan isimsiz emektarlara özel olarak teşekkür ediyoruz. Barışa katkı sunan, bu yangına bir damla su taşıyan herkesten Allah razı olsun, çıkacak olan yasa hayırlara vesile olsun. Bir kez daha Genel Kurul’u saygıyla selamlıyoruz. Selahattin Demirtaş / Selçuk Mızraklı 9 Ağustos 2026”