ABD ile İsrail arasındaki stratejik müttefiklikte yarım asrı aşkın süredir devam eden askeri yardım modelinde sona gelindi. ABD Başkanı Donald Trump’ın, normal şartlarda 2028 yılına kadar sürmesi gereken yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık askeri hibeyi 2026 yılı sonu itibarıyla durduracaklarını açıklaması, hem Washington hem de Tel Aviv siyasetinde deprem etkisi yarattı.
Trump: Bibi ile aylar önce anlaştık
Fox News kanalında katıldığı bir televizyon programında açıklamalarda bulunan ABD Başkanı Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile aylar öncesinden mutabakata vardıklarını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Bibi Netanyahu ile İsrail’e yılda yaklaşık 4 milyar dolar aktarılması konusunda anlaşmıştık, ancak birkaç ay önce bunu durdurma kararı aldık. Yardımları kesmemiz İsrail için sorun teşkil etmiyor, ekonomileri üzerinde yıkıcı bir etkisi olmayacak. Yıl sonuna kadar ödemeleri durdurma konusunda anlaştık; ileride olağanüstü bir ihtiyaçları olursa tabii ki destek veririz.”
Trump ayrıca, ülkesinin İsrail’e doğrudan silah satışını sürdüreceğini vurgularken, söz konusu yardım paketlerinin Kongre ara seçimleri sürecinde Demokratlar tarafından Cumhuriyetçilere karşı siyasi bir koz olarak kullanıldığını söyledi.
İsrail Başbakanlığı: Yardımdan eşit ortaklığa geçiyoruz
Trump’ın açıklamalarının ardından İsrail Başbakanlık Ofisi, sosyal medya platformu X üzerinden geniş kapsamlı bir bildiri yayımladı. Askeri yardımların tarihsel önemine dikkat çeken Başbakanlık, şu değerlendirmede bulundu:
“ABD’nin İsrail’e yönelik askeri desteği daima iki partili (Demokratlar ve Cumhuriyetçiler) güçlü bir mutabakata dayanmıştır. İsrail bu kaynakları yalnızca kendi güvenliği için değil; aynı zamanda Washington’ı ve Batı dünyasını tehdit eden ortak düşmanlara karşı koymak amacıyla kullanmıştır. Bugün İsrail güçlü ve kendi ayakları üzerinde duran bir ekonomiye sahiptir. Netanyahu ve Trump arasındaki bu adım, klasik ‘yardım’ modelinden ‘stratejik ortaklığa’ geçişin bir göstergesidir.”
Netanyahu, daha önce haziran ayında yaptığı bir konuşmada da İsrail’in dış yardımlara bağımlılığını sonlandırması ve yerli savunma sanayisini güçlendirmesi gerektiğini ifade etmişti.
İsrail iç siyasetinde deprem: Netanyahu derhal görevden alınmalı
Trump’ın bu sürpriz çıkışı, İsrail iç politikasında sert bir tartışmanın fitilini ateşledi. Hükümeti kurmak için koalisyon görüşmelerini sürdüren muhalefet lideri ve Netanyahu’nun başbakanlık yarışındaki rakibi Gadi Eisenkot, güvenlik bürokrasisinin devre dışı bırakıldığını bildirdi:
“İsrail savunma mekanizmasının ve ordusunun, stratejik ilişkilerimizdeki bu denli radikal bir değişimi İsrail halkıyla birlikte televizyon ekranlarından öğreniyor olması, Binyamin Netanyahu yönetiminin ne denli büyük bir tehdit haline geldiğinin açık kanıtıdır. Artık kendisine güvenilemez, derhal başbakanlık görevinden uzaklaştırılmalıdır.”
1948‘den bu yana 300 milyar dolarlık destek
ABD, Barack Obama döneminde imzalanan ve 2019-2028 yıllarını kapsayan 10 yıllık mutabakat zaptı (MoU) uyarınca İsrail’e her yıl 3,8 milyar dolarlık askeri finansman sağlıyordu.
Trump’ın süresi Eylül 2028’de dolacak olan bu anlaşmayı nasıl tek taraflı olarak 2026 sonunda bitireceği henüz netlik kazanmadı.
