Donald Trump’ın verdiği sürenin dolmasına saatler kala, İran’da liderlik çevresinden beklenmedik bir adım geldi.
Mücteba Hamaney, savaşın başlamasından bu yana ilk kez müzakere heyetine anlaşma yönünde ilerleme talimatı verdi.
Bu gelişme, Trump’ın kamuoyu önünde İran’a karşı sert tehditler savurduğu bir dönemde yaşandı.
Perde arkasında ise diplomatik temaslar hız kazanmıştı. Sürece yakın kaynaklar, ateşkes ilan edilene kadar sonucun ne olacağının Washington’da bile net olmadığını aktarıyor.
ABD merkezli Axios’un haberine göre, gelişmeler İsrailli ve bölgesel yetkililer ile konuya hakim diğer kaynaklar tarafından doğrulandı.
Savaşın eşiğinden diplomasiye
Bölgede tansiyon zirvedeydi. ABD güçleri ve Pentagon, İran’daki hedeflere yönelik büyük bir hava operasyonunun son hazırlıklarını yapıyordu. Bir ABD savunma yetkilisi o anları, “Ne olacağını bilmiyorduk” sözleriyle özetledi.
ABD’nin bölgedeki müttefikleri olası bir İran misillemesine hazırlanırken, İran içinde de bazı siviller güvenlik gerekçesiyle evlerini terk etmeye başlamıştı.
Krizi değiştiren gün
Pazartesi günü Beyaz Saray’da Paskalya etkinliği sürerken, Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff yoğun telefon diplomasisi yürütüyordu. Witkoff’un, İran’dan gelen 10 maddelik öneriyi “felaket” olarak nitelendirdiği belirtiliyor.
Ancak aynı gün içinde tablo değişti. Pakistanlı arabulucular, Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi arasında yeni bir taslak üzerinde temas kurdu. Türkiye ve Mısır da sürece dahil olarak taraflar arasındaki farkları azaltmaya çalıştı.
Gece yarısına doğru ABD tarafı, iki haftalık geçici ateşkes önerisine onay verdi. Nihai karar ise doğrudan İran’ın en üst düzeyine iletildi.
Kritik rol: Kapalı kapılar ardında liderlik
Sürecin en dikkat çekici yönlerinden biri, İran’ın en üst liderlik düzeyindeki gizli müdahalesiydi. Güvenlik endişeleri nedeniyle doğrudan iletişim kurmayan liderlik, yalnızca yazılı mesajlar aracılığıyla sürece dahil oldu.
Kaynaklara göre, müzakere heyetine anlaşma yönünde verilen onay “büyük bir dönüm noktası” oldu. Erakçi’nin hem görüşmeleri yönetmede hem de askeri kanadı ikna etmede kilit rol oynadığı belirtiliyor. Çin’in de Tahran’a krizi aşma yönünde telkinde bulunduğu ifade ediliyor.
Son saatlerde tansiyon yeniden yükseldi
Salı sabahı ilerleme işaretleri görülse de Trump’ın sert açıklamaları sürdü. Hatta “Bu gece bir medeniyet yok olabilir” sözleriyle tansiyonu yeniden yükseltti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Macaristan’dan süreci yakından takip ederken, Benjamin Netanyahu da Washington ile sürekli temas halindeydi. İsrail tarafında ise sürecin kontrolünün kaybedildiği yönünde endişeler vardı.
Öğle saatlerine doğru taraflar genel bir çerçevede uzlaşmaya vardı: iki haftalık ateşkes.
Ateşkes nasıl kabul edildi?
Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif, anlaşma taslağını kamuoyuna duyurdu ve taraflara çağrıda bulundu. Bu sırada Trump, bazı müttefiklerinden anlaşmayı reddetmesi yönünde yoğun baskı aldı.
Trump’ın açıklamasından yalnızca 15 dakika sonra ABD güçlerine operasyonları durdurma talimatı verildi. Ardından Dışişleri Bakanı Erakçi, İran’ın ateşkese bağlı kalacağını ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden gemi trafiğine açacağını duyurdu.
Trump, Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından ateşkesi kabul etti. Son aşamada Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir ile temas kurularak detaylar netleştirildi.
Kırılma noktası: “Anlaşın” talimatı
Güvenlik gerekçesiyle iletişimini büyük ölçüde dolaylı kanallar üzerinden sürdüren Mücteba Hamaney’in, son iki gün içinde sürece doğrudan dahil olduğu belirtildi.
Axios’a konuşan kaynaklara göre Hamaney’in müzakerecilere verdiği “anlaşın” talimatı, sürecin en kritik kırılma anı oldu. Bölgesel bir kaynak bu durumu, “O yeşil ışık yakmasa anlaşma olmazdı” sözleriyle özetledi.
İran Dışişleri Bakanı Ebbas Arakçi’nin de hem müzakereleri yürütmede hem de Devrim Muhafızları’nı ikna etmede belirleyici rol oynadığı ifade edildi
Şimdi ne olacak?
Gözler şimdi iki kritik soruya çevrildi: İran deniz ticaretini ne ölçüde serbest bırakacak ve Netanyahu yönetimi ateşkese ne kadar sadık kalacak?
İsrailli üst düzey bir yetkiliye göre, ABD tarafı müzakerelerde İran’ın zenginleştirilmiş uranyumu devretmesi, uranyum zenginleştirmeyi durdurması ve balistik füze kapasitesini sınırlandırması konularında ısrarcı olacak.
Cuma günü Pakistan’da yapılması planlanan görüşmelere ABD heyetine JD Vance’in başkanlık etmesi bekleniyor. Ancak Washington ile Tahran arasındaki derin görüş ayrılıkları sürüyor. Bu da ateşkesin kalıcılığına dair soru işaretlerini canlı tutuyor.
