Türkiye’de bugün cumhurbaşkanı ve 600 milletvekilini seçmek için 56 milyon 322 bin 632 seçmen, 95 yıl sonra ilk kez yürütmeyi ve yasamayı aynı anda seçmek için sandık başına gidiyor.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulduğu günden bu yana gerçekleştirdiği cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ve genel seçimlerde yeni bir döneme giriliyor.
16 Nisan 2017 halkoylamasıyla kesinleşen yeni hükümet sistemi kapsamında bir dizi değişiklik bugün ilk kez uygulanıyor. 600 milletvekili ile oluşacak 27. Dönem Meclis’ini ve 13. cumhurbaşkanını seçmek için yapılacak seçimler ve yeni sistemin ilkleri şöyle:
Cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimleri birlikte yapılacak
Bugün ilk kez cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimleri birlikte yapılacak. Cumhurbaşkanı adaylarının ilk kez halk oyuna sunulduğu 28 Ağustos 2014 seçiminin ardından bu kez cumhurbaşkanı adayları, 16 Nisan referandumu ile değişen hükümet yönetim sistemi kapsamında bu kez milletvekili adaylarıyla birlikte sandığa girecek.
Geçen seçimden farklı olarak, 16 Nisan referandumu ile gerçekleşen Anayasa değişikliği, partili cumhurbaşkanına imkân tanıdığı için bazı cumhurbaşkanı adayları, aynı zamanda partisinin genel başkanı olarak kendi belirlediği milletvekili aday listeleriyle seçmenin önüne çıkacak.
“İlk ittifak”
Bazı partiler ilk kez yasal olarak pusulada görülecek şekilde ittifakla seçime giriyor. AK Parti, MHP ile Cumhur İttifakı; CHP, İYİ Parti ve Saadet Partisi Millet İttifakı çatısı altında seçime girecek. BBP adayları AK Parti listesinde, DP adayları İYİ Parti listesinde olacak. Hüda-Par, HDP ve Vatan Partisi seçime ittifak yapmadan giriyor.
“Partiler yüzde 1 bile alsa, oyuna göre milletvekili çıkarabilecek”
Seçim sistemine göre bir partinin Meclis’e milletvekili sokabilmesi için Türkiye çapında oyların yüzde 10’undan fazlasını alması gerekiyor. Ancak partiler arası ittifak yasal hale geldiği için ittifaktan tek parti bile yüzde 10’u geçse, çatısı altındaki partiler de barajı geçmiş sayılacak ve yüzde 1 bile alsa, oyuna göre milletvekili çıkarabilecek.
Başbakanlık
Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde hükümet artık cumhurbaşkanının Meclis içi ve dışından atayacağı bakanlardan oluşacak. Başbakanlık makamı olmayacak.
İlk kadın aday: Meral Akşener
İYİ Parti Genel Başkan Meral Akşener, ilk kadın cumhurbaşkanı adayı olarak halkın karşısına çıkacak.
Cezaevinde ilk aday: Demirtaş
Eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, cezaevinden cumhurbaşkanı adayı olan ilk isim olarak 24 Haziran’da yarışacak. Sosyal medya hesabı üzerinden mesajlarla kampanya yapan Demirtaş’ın TRT’nin cezaevinde kayda aldığı propaganda konuşmasının yayınlanması da bir ilk olarak tarihe geçti.
Cumhurbaşkanlığı seçimi ilk turda sonuçlanmazsa ikinci tur 8 Temmuz’da yapılacak.
“İttifak oyları dağılımı”
Sandıklar açıldığında ilk cumhurbaşkanlığı oyları, sonra partilerin aldıkları oylar sayılacak. Vekil dağılımları yine D’hondt sistemi ile hesaplanacak ancak öncelikle ittifaklar bağımsız parti gibi dikkate alınıp ildeki milletvekili sayısı partilere dağıtılacak.
İttifaka düşen milletvekili sayısı, ittifak içindeki partilerin oylarına göre dağıtılarak ittifak partilerinin vekillik dağılımları belirlenecek.
“İttifak oyları”
Oy pusulasında ittifak yapan partilerin yer aldığı ortak bir “ittifak alanı” bulunuyor. İttifakın ortak oylarından, ittifaktaki partilere, yasada belirtilen yönteme göre hesaplanan pay düşüyor. Bu pay, ilçe seçim kurullarında sandık tutanaklarının birleştirilmesi sırasında hesaplanarak, partilerin kendi oylarına eklenecek.
Hesaplama ise; Milletvekili seçiminde ittifakın oyları, ittifaktaki partilere, partilerin kendi oyları oranında dağıtılacak.
“Yürütmede ilk”
Cumhurbaşkanı seçilen isim yemin ettiği gün göreve başlayacak. Milletvekillerinin yemin etmesi ile 27. Dönem Meclis’i göreve başlayacak. Ardından cumhurbaşkanı yemin edecek. Bu süreçte Başbakan Binali Yıldırım yemin tarihine kadar görevini sürdürecek.
Yeni yürütme modeli cumhurbaşkanının yemin töreninden sonra hayata geçirilecek. Cumhurbaşkanı, Meclis dışından isterse milletvekillerinden Bakanlar Kurulu oluşturacak, Bakanlar Kurulu Meclis’ten güvenoyu almayacak. Cumhurbaşkanı, başbakan ve Bakanlar Kurulu’nun tüm yetkilerini ve kararname çıkarma yetkilerini kullanmaya başlayabilecek.
Cumhurbaşkanı, ilk iş olarak Bakanlar Kurulu’nun yapısını değiştirecek. Başbakanlık ortadan kalkacak.
