Türkiye’de X, Instagram, TikTok, YouTube gibi sosyal ağlara ve WhatsApp dahil bazı mesajlaşma uygulamalarına erişimde sorunlar yaşanıyor.
CHP’nin İstanbul il yönetiminin görevden uzaklaştırılması ve yerine kayyum atanmasına ilişkin mahkeme kararına karşı toplanma çağrılarının ardından İstanbul Valiliği 7 Eylül Pazar gününden itibaren dört gün boyunca altı ilçede eylem ve etkinlikleri yasakladı.
Bundan bir süre sonra sosyal medya kullanıcıları Instagram ve WhatsApp gibi platformlara erişimde sorunlar yaşadıklarını bildirmeye başladı.
Sorun, dünyadaki internet kısıtlama ve engellemelerini eş zamanlı olarak denetleyen Netblocks tarafından da doğrulandı.
Netblocks, Türkiye’den çeşitli sosyal medya platformlarına erişimde kısıtlamalar tespit ettiklerini açıkladı.
İfade Özgürlüğü Derneği’nin “Engelli Web” girişimi de “bant genişliği daraltması” yapıldığını tespit ettiklerini duyurdu.
Engelli Web, gece yarısı yaptığı paylaşımda X, Instagram, YouTube, TikTok, Facebook ile birlikte mesajlaşma uygulamaları WhatsApp, Telegram ve Signal’in bu kesintilerden etkilendiğini açıkladı.
Türkiye’de yetkili kurum olan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’ndan (BTK) henüz bu konuda bir açıklama yapılmadı.
Bant daraltma nedir, internete erişim sınırlaması nasıl getiriliyor?
İngilizcesi “bandwidth” olan bant genişliği ifadesi, internetle bağlantı halinde olan herhangi bir cihazın belirli zaman dilimi kapsamında alabileceği veri miktarını anlatmak için kullanılıyor.
Veri miktarının azaltılması belirli internet sitelerine erişimin yavaşlatıyor.
Kullanıcılar bu uygulamalara ya da internet sayfalarına girmeye çalıştıklarında ya çok yavaş ve zor yüklendiğini görüyor.
Türkiye’de Ekim 2022’de yürürlüğe giren “dezenformasyon yasası” ile internet trafiği bant genişliğinin daraltılması kararı verilmesi mümkün hale gelmişti.
Bu yasa ile sosyal medya platformlarına erişim kısıtlaması getirilebiliyor.
Hukukçular, bunun ardından BBC Türkçe’ya yaptıkları değerlendirmede BTK’nın uygulamasının hukuki dayanağı olmadığına vurgu yapmışlardı.
VPN nedir?
VPN, İngilizce’de “virtual private network” yani sanal özel ağ anlamına geliyor.
Normal şartlarda kullandığımız cihazlar, internet servis sağlayıcımız aracılığıyla doğrudan internete bağlanırken VPN, cihazımız ile bir başka bilgisayar arasında güvenli bağlantı kurarak özel bir ağ oluşturuyor.
Böylece bir başka cihazın internet bağlantısını kullanarak internete erişmiş oluyoruz.
Bu sayede de kimliğimiz ve internet aktivitemiz gizli kalabiliyor.
VPN’ler masaüstü bilgisayarlarda, laptoplarda, tablet ve telefonlarda, genellikle kurumsal çalışma ortamlarında çalışanların ofis dışındayken ve uzaktan çalışırken özel işletim sistemlerine güvenli bir şekilde erişebilmesi için kullanılır.
Ancak VPN’ler aynı zamanda kullanıcıların çevrimiçi aktivitelerini başka ülkelerdeki bilgisayarlara yönlendirerek devletlerin internet erişimine uyguladığı sansür ve kısıtlamaları aşmak için de etkili olabiliyor.
Diğer taraftan bazı VPN sunucuları, kullanıcılarının bilgilerini kaydettiği için tam gizlilik sağlayamayabiliyor.
