İsrail’de 27 Ekim Salı günü yapılan parlamento seçimlerinde sandık çıkış anketlerinden ilk sonuçlar yayımlandı.
Önde gelen televizyon kanallarının yayımladığı sandık çıkış anketleri, muhalefetteki Gadi Eisenkot’un bloğunun, seçimlerde iktidar koalisyonunun az farkla önünde olduğunu gösteriyor.
İlk sonuçlara göre hiçbir blok meclis çoğunluğunu sağlayamıyor. Bu durum Netanyahu’nun iktidarda kalmasına olanak sağlayabilir çünkü yeni bir hükümet kurulana kadar mevcut başbakan, geçici hükümetin başında görevini sürdürebilecek.
Eisenkot, ilk sonuçların, “Netanyahu’ya ve hükümetine yönelik tam bir güvensizlik oyu verildiğini gösterdiğini” söyledi.
Çıkış anketlerinin doğru çıkması halinde, halkın iradesini yerine getirmek ve “Netanyahu hükümetinin yerine geçmek” için mümkün olan en kısa sürede harekete geçeceğini belirtti.
Görevdeki Başbakan Binyamin Netanyahu ile İsrail ordusunun eski genelkurmay başkanlarından Gadi Eisenkot arasında başbakanlık için başa baş bir yarış öngörülüyordu.
Seçim öncesindeki anketler, Netanyahu’nun partisi Likud ile aşırı sağ ve ultra-Ortodoks partileri biraraya getiren bloğun, çoğunluğu sağlamakta zorlanabileceğini gösteriyordu.
Sandık çıkış anketlerine göre, Başbakan Netanyahu’nun Likud Partisi’nin İsrail Parlamentosu Knesset’teki en büyük tek parti olması bekleniyor.
İsrailli Arap partileri ise tarihî düzeyde yüksek sayıda sandalye kazanıyor.
‘Halk değişimden yana karar verdi’
Gadi Eisenkot, Tel Aviv’deki parti genel merkezine gece saatlerinde ulaştı. Yashar Partisi’nin adayları tarafından çevrelenmiş halde, kalabalığın arasından uzun bir yürüyüş yaparak sahneye çıktı.
Eisenkot şunları söyledi:
“Tarih yazdık. Bu sabah İsrail halkı, önümüzdeki yılların liderliği konusunda bir referanduma gitti. Halk değişimden yana karar verdi.
“İsrail halkı Netanyahu’nun görev süresinin devamına karşı oy kullandı.
“Bu kadar yüksek katılımlı bir seçimde yeniden seçime gitmek hata olur. Halkın iradesine saygı göstermek için elimizden gelen her şeyi yapmak görevimiz ve benim kişisel sorumluluğumdur.”
Arap partilerinden sürpriz çıkış
İlk sonuçlar, İsrailli Arap seçmenler arasındaki yüksek katılımın seçim başarısına dönüştüğünü ve Arap çoğunluklu iki partinin (Birleşik Arap Listesi Ra’am ve üç küçük partinin ittifakı olan Ortak Liste) toplamda 19 sandalyeye kadar ulaşabileceğini gösteriyor. Bu gerçekleşirse bir rekor olacak.
İsrail’deki ana siyasi partiler, geleneksel olarak Arap partilerini koalisyonlarına dahil etmeye son derece isteksiz oldu. Ancak iki ana siyasi blok arasındaki farkın dar olması beklendiğinden, Arap çoğunluklu partileri Eisenkot ve Netanyahu’nun göz ardı etmesi zor olacak.
Geçmiş İsrail seçimlerinde Arap seçmenlerin katılımı genellikle Yahudi seçmenlerin katılımından daha düşük olmuştu. Ancak bu kez, Netanyahu’nun iktidardan gitmesi yönündeki motivasyonun çok sayıda Arap seçmeni sandığa yönlendirmiş göründüğü belirtiliyor.
Tüm sonuçların belli olmasının ardından ve tüm siyasi gruplarla yapılacak istişarelerden sonra, İsrail Cumhurbaşkanı hükümet kurma konusunda en yüksek başarı şansına sahip olduğuna inandığı parti liderini koalisyon kurmakla görevlendirecek.
Bu süreç haftalar sürebiliyor.
23 Ekim Cuma günü yayımlanan anketlere göre seçimde hiçbir ana adayın kesin zafer elde etmesi beklenmiyordu.
Seçime rekor katılım
Birçok kişinin ülke tarihindeki en önemli oylama olarak gördüğü seçime tarihi bir katılım oldu.
Bu, aynı zamanda 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e düzenlediği saldırıyla başlayan Gazze savaşı sonrası yapılan ilk seçim oldu.
İsrail Merkez Seçim Komitesi, bu yılki genel seçimlerde katılım oranının yüzde 77,7 olduğunu açıkladı. Komiteye göre bu, 1999’dan bu yana kaydedilen en yüksek katılım oranını temsil ediyor.
Ülkede toplam 7,3 milyon seçmen bulunuyor.
Eisenkot kimdir?
Eski ordu komutanı Eisenkot son otuz yılın büyük bölümünde İsrail’i yöneten Netanyahu için beklenmedik bir meydan okumaydı.
Eisenkot, siyaset sahnesinde nispeten yeni bir isim. 2022’de Ulusal Birlik Partisi’nden Knesset’e (İsrail parlamentosu) girdi.
Daha sonra, kendi ifadesiyle ideolojik farklılıklar nedeniyle partiden ayrıldı.
Geçen yıl muhalefetin önde gelen isimlerinden ayrılarak kendi merkezci partisi Yashar’ı (anlamı “doğru” veya “dürüst”) kurduğundan beri Eisenkot, seçim yarışında Netanyahu’nun en büyük rakibi haline geldi.
Binyamin Netanyahu, son yıllarda yolsuzluk iddiaları (kendisi bu suçlamaları reddediyor) ve 7 Ekim 2023 saldırılarının yönetiliş biçimine yönelik eleştirilerle karşı karşıya.
İsrail seçim sistemi nasıl işliyor?
İsrail parlamentosu Knesset’te 120 sandalye bulunuyor.
Bir hükümetin çoğunluğu sağlayabilmesi için 61 sandalyeye sahip olması gerekiyor.
İsrail’de nispi temsil sistemi uygulanıyor. Bu nedenle hükümetler bugüne kadar hep birden fazla partiden oluşan koalisyonlar tarafından kuruldu.
Seçimde galibiyetin olmaması, sonrasında haftalar hatta aylar sürebilecek siyasi pazarlıkların yaşanabileceği anlamına geliyor.
Hiçbir blok çoğunluğu sağlayamazsa, azınlık hükümetinin göreve gelmesi mümkün olabilir. Bunun da gerçekleşmemesi halinde yeniden seçimlere gidilebilir.
Bu durumda Netanyahu, seçimler yapılana kadar geçici başbakan olarak görevini sürdürecek.
