S-400 ve F-35 krizinin ardından ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, Türkiye’ye yapılan Patriot teklifinin süresinin dolduğunu ve teklifin resmen geri çekildiğini söyledi.
Amerikan yayın kuruluşu CNN, ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, Donald Trump yönetiminin, Türkiye’ye yapılan Patriot hava savunma sistemi satışı teklifini resmi olarak geri çektiğini bildirdi.
Türkiye, Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemini teslim almasının ardından ABD ile F-35 krizi yaşadı. S-400 ve F-35 tartışmaları devam ederken CNN’e konuşan bir ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, “Türkiye’ye sürekli S-400 hava savunma sistemini teslim alırsa, son Patriot teklifimizi geri çekeceğimizi söyledik. Patriot teklifimizin süresi doldu” ifadesini kullandı.
Patriot teklifinin geri çekilmesi, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasına Washington Yönetimi tarafından verilen son yanıt olarak değerlendiriliyor.
NE OLMUŞTU?
Türkiye ve ABD arasında krize neden olan Rus yapımı S-400 hava savunma sisteminin sevkiyatına geçen ay başlanmıştı. İşte 4 soruda S-400 ve F-35 krizi:
1. S-400 füzeleri ne tür bir savunma sistemi?
S-400 hava savunma sistemi, İkinci Dünya Savaşı sonrası Sovyetler Birliği döneminde geliştirilen ve daha sonra Rusya tarafından moderleştirilen S-200 ve S-300 modellerinin devamı. Modele adını veren 400 rakamı ise füzelerin kilometre olarak ulaştığı menzili ifade ediyor. Rusya’da devlete ait Almaz-Antey adlı silah firması tarafından üretilen S-400’ler Rus ordusu tarafından 2007 yılından bu yana kullanılıyor. Esnek bir yapıya sahip olan S-400 sistemi beş dakikada kurulabiliyor ve havadan gelen her tür tehdide karşı da yanıt verebiliyor. S-400 bataryaları, bir komuta merkezi, radar istasyonları ve her birinde dört füze bulunan 12’ye kadar başlıktan oluşuyor. Rusya’nın ilhak ettiği Kırım’da dört adet S-400 sistemi bulunuyor. Suriye’de bulunan iki S-400 bataryası da Tartus ve Hmeymim’deki Rus üslerini koruyor. Bu arada Almaz-Antey de ABD’nin yaptırım listesinden bulunan Rus firmalarından biri.
2. Türkiye neden S-400 sistemine ihtiyaç duydu?
NATO üyesi Türkiye’nin kendine ait bir hava savunma sistemi şimdiye kadar bulunmuyordu. Ankara’nın talebi üzerine Suriye’den gelebilecek muhtemel tehditlere karşı 2013 yılında Gaziantep, Kahramanmaraş ve Adana’ya NATO’ya ait Patriot hava savunma sistemleri konuşlandırılmıştı. ABD, Almanya ve Hollanda’ya ait Patriotlar görev süreleri sona erdikten sonra ülkelerine geri döndü. İspanyol Patriotlarının 2015’ten beri İncirlik’te, İtalya’nın SAMP-T’lerinin de 2016 yılından bu yana Kahramanmaraş’ta görev yapmaya devam ettikleri belirtiliyor. İtalyan ve İspanyol sistemlerinin hava sahasının yüzde 30’unu koruduğunu savunan Türkiye, 15 Temmuz 2016 tarihindeki hain darbe girişiminin ardından ise yeni bir güvenlik konseptine yoğunlaştı. Kendi hava savunma sistemine sahip olmak isteyen Türkiye, bununla ilgili ABD ve Rusya ile görüşmelere başladı. Ankara’nın gündeminde ABD’nin hava savunma sistemi Patriotları da satın olmak vardı. Ancak ABD’den kabul edilebilir bir teklif almadığını gerekçe gösteren Türkiye, S-400 sisteminde karar kıldı.
3. Batı ülkeleri neden endişeli?
ABD ve diğer NATO müttefikleri, Türkiye’de konuşlandırılacak S-400 sistemi üzerinden Rusya’nın NATO uçaklarıyla ilgili önemli bilgileri toplamasından endişe ediyor. Washington, bunu özellikle yeni savaş jetleri F-35’lerin güvenliği açısından büyük bir tehdit olarak görüyor. S-400’lerin NATO sistemleri ile uyumlu olmadığını söyleyen diğer NATO ülkeleri de S-400’lerin Türkiye’de konuşlanmasını hava savunmalarını tehlikeye atacağı görüşünde. Türkiye’nin bu sistemi satın alması Türkiye’nin Batı’dan uzaklaşması olarak da değerlendiriliyor.
4. NATO’dan S-400 kriziyle ilgili neden pek bir şey duyulmuyor?
Prensipte her NATO ülkesi ne tür silahlar satın alacağına kendi karar verebiliyor. S-400 krizini daha çok ikili ilişkilerle ilgili bir mesele olarak gören NATO, bu sorunun ittifaka taşınmasını istemiyor. Ancak NATO, Türkiye’nin S-400 satın almasından rahatsız olduğunu açıklamıştı. Nitekim NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Türkiye’nin S-400 satın alması ile ilgili endişeli olduğunu defalarca dile getirdi. Stoltenberg, Mayıs ayındaki Türkiye ziyareti sırasında bir NATO ortağının bir diğerine yaptırım uygulamasından kaçınılması gerektiğini ifade etmişti. Stoltenberg, S-400’lerin sevkiyatından sonra bu sistemin Türkiye’de kurulmamasının bir çözüm olabileceğini söylemişti. Türkiye’ye ara çözüm olarak bu sistemi başka bir ülkede kurulması da önerildi. Ancak Türkiye bu çözüme sıcak bakmıyor.
5. Türkiye şimdi hangi yaptırımlarla karşı karşıya?
ABD, Türkiye’deki S-400’ler üzerinden F-35 tipi savaş uçakları ile ilgili Rusya’nın casusluk faaliyetlerinde bulunmasından endişe ediyor. Türkiye’yi ekonomik yaptırımlarla tehdit eden Washington, sevkiyattan vazgeçmemesi durumunda Türkiye’nin Temmuz ayı sonunda F-35 programından çıkarılacağını da açıklamıştı. Pentagon açıklamasının arkasında durarak Türkiye’yi ortak üreticileri arasında yer aldığı F-35 programından çıkarmıştı.
Türkiye’ye ekonomik yaptırımların dayanağı ise ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası (CAATSA). Bu yasa, Rus silah sektörü ile ticaret yapan kişi ve kuruluşları hedef alıyor. Yasa uyarınca ABD, ilgili kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulayabiliyor. ABD’de bu yasaya dayananılarak Türkiye’ye yönelik bir yaptırım tasarısı konuşuluyor.
