ABD askerlerinin Irak’tan tamamen çekilmesiyle ülkenin güvenlik dengelerinde ve bölgedeki güç ilişkilerinde yeni bir dönem başlıyor.
Irak Başbakanı Ali Zeydi de “1 Ekim Irak devleti açısından yeni bir dönemin başlangıcı olacak; ülke her türlü yabancı askerî varlıktan arınacak ve toprakları üzerindeki ulusal egemenliğini tam anlamıyla tesis edecek” açıklamasını yaptı. ABD askerlerinin çekilmesi nedeniyle ülkede dört günlük resmî tatil ilan edildi. 1 Ekim artık Irak’ta “Egemenlik Günü“ olarak kutlanacak.
2024 yılında dönemin ABD Başkanı Joe Biden döneminde varılan anlaşma kapsamında, ülkede kalan 2 bin 500 Amerikan askerinin çekilmesiyle ABD öncülüğünde IŞİD’e karşı yürütülen uluslararası misyon da sona eriyor. Bu aynı zamanda, ABD’nin Irak’ta 20 yıldan uzun süren askeri varlığının da sonuna işaret ediyor.
ABD, Irak’ta kitle imha silahları olduğu iddiasıyla 2003 yılında ülkeyi işgal etmiş ve Saddam Hüseyin rejimini devirmişti. 2011 yılında Irak’tan çekilen ABD güçleri, 2014 yılında IŞİD’le mücadeleye destek vermek üzere ülkeye geri dönmüştü. 2017’de Irak’ta, 2019’da ise Suriye’de IŞİD’in askerî açıdan yenilgiye uğratıldığı açıklanmıştı.
Bağdat milislerin silahsızlandırılması için süreyi uzattı
Irak hükümeti, ABD’nin askeri misyonunun sona ermesiyle birlikte ülkede bulunan çok sayıda silahlı grup ve milisin silahsızlandırılmasını da hedefliyordu. Bu paramiliter yapıların devlet kontrolüne alınması planlanıyordu.
Ancak milis güçleri 30 Eylül tarihini kabul etmedi. Bunun yanı sıra bazı gruplar, silah bırakmak için Türk askerinin çekilmesini de şart koştu. Irak hükümeti de planı yeniden değerlendirdi.
Başbakan Zeydi, New York Times’a verdiği röportajda milis gruplara silahlarını bırakmaları için tanınan sürenin 30 Haziran 2027’ye kadar uzatıldığını açıkladı. Zeydi’nin açıklamasına göre, silahsızlanma planı kademeli olarak uygulanacak. ABD güçlerinin kendilerini hedef almayacağı güvencesi karşılığında milis gruplar 90 gün boyunca hiçbir saldırı düzenlemeyecek. Bunun ardından başlayacak silahların devredilmesi sürecinin de gelecek yıl Haziran ayı sonuna kadar tamamlanması öngörülüyor.
Türkiye de askerlerini çekiyor
Öte yandan Türkiye de Irak’ın kuzeyindeki Başika üssündeki askerlerini çekmeye hazırlanıyor. Buna göre Başika üssünün kontrolünün kademeli olarak Bağdat’a devredilmesi öngörülüyor. İki ülke, Sincar’da devlet otoritesinin sağlanmasının yanı sıra “yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığına son verilmesi” konusunda da anlaşmaya vardı.
Irak’taki İran destekli bazı Şii milis gruplarının silah bırakmayı reddetmesi veya çeşitli şartlar öne sürmesi nedeniyle bu sürecin zorlu olacağı tahmin ediliyor.
Düşünce kuruluşu Atlantic Council bünyesindeki Scowcroft Ortadoğu Güvenlik Girişimi’nin kıdemli uzmanlarından Alina L. Romanowski, “En sert çizgideki silahlı gruplar olan Ketaib Hizbullah, Hareket el-Nuceba ve Ketaib Seyyid eş-Şüheda şimdiye kadar silahlarını devlete teslim etmeye ve Irak güvenlik güçlerine entegre olmaya hazır olduklarına dair hiçbir işaret vermedi” diyor.
Renad Mansour da sürenin uzatılmasına şaşırmadığını söylüyor. Mansour, ABD’nin Irak’ı işgali, yıllar süren savaş, IŞİD’in yükselişi ve çöküşü, ABD’nin 2011’de çekildiği Irak’a 2014 yılında geri dönmesiyle Irak siyasetinin parçalı bir yapıya dönüştüğünü anlatıyor. “Birçok siyasi hareket silahlı örgütlerle bağlantılı, bu nedenle de güvenlik alanında bir devrim beklenmemesi gerekiyor” diyen Mansour, gelecek yıllarda da çok sayıda silahlı grubun merkezi hükümetin kontrolü dışında kalmayı sürdüreceğine işaret ediyor.
Girişimi Direktörü Yerevan Saeed, Hristiyanlar, Ezidiler ve Kürtler gibi Irak’taki dinî ve etnik azınlıkların 1 Ekim 2026’dan itibaren daha fazla risk altında kalabileceği görüşünü dile getiriyor. Saeed, “Bu çekilme, yabancı askerî varlığının, merkezi ve bölgesel güçlerin baskısına karşı tampon işlevi gördüğü dönemin sonuna işaret ediyor” değerlendirmesini yapıyor.
Chatham House’dan Mansour, ABD askerlerinin geri çekilmesiyle Washington ile Bağdat arasındaki ilişkilerin sona ermeyeceğini, güvenlikten ekonomi gibi başka alanlara kayacağını söylüyor.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Temmuz ayında Irak Başbakanı Zeydi ile yaptığı görüşmesi sonrasındaki açıklamasında, egemen, istikrarlı ve güçlü bir Irak’ın karşılıklı fayda sağlayan ticari ve savunma iş birliklerinin önünü açacağını söylemişti. Hegseth, “ABD ile Irak arasında normal bir savunma ilişkisinin kurulabilmesi için terörist baskılardan arındırılmış güvenli bir ortam gereklidir” ifadesini de sözlerine eklemişti. DW Türkçe


