19 Kasım 2026
17.5 C
İstanbul

Tarihte Avrupa’ya taşınan ‘Kara ölüm’ salgını: Veba, günümüzün koronavirüsü salgını ile benzerliği var mı?

Son olarak Türkiye’de görülen koronavirüsle bir gerçek tekrar gün yüzüne çıktı; Salgın hastalıklar. Tarihin birçok devrinde karşılaştığımız, binlerce insanın hayatını alan bu hastalıkların en büyüğü vebaydı. Moğollar’ın fetih hırsı ile akılalmaz yöntemlerle Avrupa’ya getirdiği veba, Ortaçağ’ın en karanlık dönemi olarak tarihe geçti.

Moğolların fetih uğruna vebalı kişileri mancınık yoluyla bulaştırdığı Avrupa’yı kasıp kavuran veba salgını neler yapmıştı hep birlikte bakalım…

Veba, Yersinia pestis adındaki bakteri tarafından oluşturulan enfeksiyon hastalıklarına verilen genel isimdir. Antik çağlardan beri görülmekte olup hala Afirka’nın bazı bölgelerinde mevcuttur.

Bulaşıcı ve öldürücü bir hastalıktır. Vebanın farelerden bulaştığı kanısı yaygındır, ancak gerçekte bakteriyi yayan bir tür piredir ve fareler de bu hastalığın kurbanıdırlar.

Tarihte veba salgınlarından önce şehirlerde büyük miktarda fare ölümlerinin meydana geldiği görülmüş, ölü farelerle temas eden insanların, pire ısırması nedeniyle bu hastalığa maruz kaldıkları tespit edilmiştir.

İbn-i Sina (980-1037)’ya göre veba; durgun sular, gömülmeyen çürümüş cesetler, kayan yıldızlar, göktaşları, şiddetli ve sıcak rüzgârlar, yağmursuz fırtına nemliliği gibi hava ve toprak etkenleriyle havanın bozulmasından kaynaklanır. Çağdaş bir deyim kullanmak istersek, atmosfer kirliliğindeki değişiklikler.

Asıl konu ise vebanın Ortaçağ Avrupa’sını yakıp yıkması. Avrupa o güne kadar gördüğü en büyük işgal ile karşı karşıyaydı. Moğollar doludizgin Orta Asya’dan kalkmış Avrupa kapılarına dayanmıştı. Gittikleri yerleri yakıp yıkıyor böylece ele geçiriyorlardı.

Moğollar Avrupa’yı ele geçirmeyi kafalarına koymuşlardı. Karşılarına çıkan kaleleri bir bir ele geçiyorlardı. Ancak bazı yerler oldukça fazla direnç sağlıyorlardı. Onlardan biri de Kırım’dı. İşte tam burada tarihin biyolojik silahı devreye girdi.

Moğollar Kırım’ı Cenevizlilerden almak istiyorlardı. Ancak zorlu rakibi karşısında bir fikir akıllarına geldi. O sıralar Moğolların işgal ettiği topraklarda veba yaygındı ve birçok ölüm oluyordu. Komutanın aklına bu ölüleri kalelerin içine atma fikri gelmişti ama nasıl yapacaklardı?

Cevabı çabucak bulan Moğollar akıllara durgunluk veren bir yöntem geliştirdiler. Vebalı bedenleri mancınığa bağlayıp kalelerin içine atıyorlardı. Oldukça bulaşıcı bu hastalık kısa sürede bütün kaleye yayılıyor, herkesi hasta ediyordu. Moğollar da şehri ele geçirirdi.

Kırım’da başlayan bu ‘yolculuk’ hızla yayıldı. Çünkü hasta olan Kırım şehri Cenevizlilere aitti ve Cenevizliler de tacir bir topluluktu. Haliyle hastalık kolaylıkla Avrupa’ya taşındı gemilerle.

Gemi dışında hastalık savaşlarla da yayılıyordu. Moğollar Viyana önlerine kadar gelmişti. 1347 Avrupa tarihi için kara bir dönemin başlangıcı olmuştu.

Birkaç yıl içinde Avrupa’nın neredeyse tamamında veba hastalığı görülüyordu. Zengin fakir soylu sıradan vatandaş demiyor, tuttuğunu öldürüyordu veba. Hatta Aragon kralı IV. Pedro’nun karısı Kraliçe Leanor ve Kastilya kralı XI. Alfonso’nun oğluyla evlenmeye giderken Bordeaux’da ölen, İngiltere kralı III. Edward’ın kızı Joan da vardı. İki Canterbury başpiskoposu art arda vebadan öldü.

14. yüzyılda bu salgına “Büyük Ölüm” dense de, daha sonraki yıllarda “Kara Ölüm” olarak tanımlanmıştır. Bunun sebebi de, genel inanca göre, bu hastalık sonucunda deri altı kanamalar yüzünden derinin siyaha dönmesidir. Aslında bu ad mecazi anlamda kullanılmış olup, “kara” burada kasvetli, sıkıntılı, kederli anlamına gelir.

Son Haberler

Libya’da 100 günden fazla alıkonulan 40 Kürt göçmen İtalya tarafından kurtarıldı

Libya'da 100 günden fazla süreyle alıkonulan Kürdistan Bölgesi ve...

Gülistan Doku soruşturmasında tutuklu polis ifade verdi: Tuzağa düşürülmüşüm

Dersim’de 5 Ocak 2020’den bu yana kayıp olan Gülistan...

Sözcü TV nasıl kuruldu, yayın sürecinde neler yaşandı?

Sözcü TV ve sozcu.com.tr'nin yayınları günün ilk saatlerinde düzenlenen...

ABD’den Irak Başbakanı Zeydi’den İran’a bağlı milislere ilişkin talep

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin Curf...

Irak Meclis Başkanı: Devlet içinde devlet kurulmasını kabul etmeyiz

Irak Meclis Başkanı Heybet el-Halbusi, ülkede “devlet içinde devlet”...

Tuncer Bakırhan’dan tepki: Gözaltılar barış sürecine zarar veriyor

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Eş Genel...

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance: Sonsuz bir savaşa izin vermeyeceğiz

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Başkan Donald Trump'ın İran...

Türkiye Gündemi

Gülistan Doku soruşturmasında tutuklu polis ifade verdi: Tuzağa düşürülmüşüm

Dersim’de 5 Ocak 2020’den bu yana kayıp olan Gülistan...

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Tayyip Temel: Öcalan’ın inisiyatifiyle bir koordinasyon kurulu oluşturulacak

DEM Parti Eş Genel Başkan Yardımcısı Tayip Temel, Nûçe...

İBB davasında ara karar: İmamoğlu’nun avukatı Mehmet Pehlivan dahil sekiz kişiye tahliye

Görevden uzaklaştırılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da aralarında bulunduğu...

HABAŞ patlaması: Dokuz kişi tutuklandı, yönetim kurulu başkanı adli kontrolle serbest

İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda...

‘Edebiyat ve Barış Konferansı’ düzenleniyor

Edebiyatçıların bir araya geldiği konferansta konuşan katılımcılar, barış sürecine...

Barış Annesi Elif Aslan yaşamını yitirdi

Barış Annesi Elif Aslan, geçirdiği beyin kanaması sonucu hayatını...

Bu fotoğraf İYİ Parti’i karıştırdı

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu'nun, Anıtkabir'deki 29 Ekim...