Madrid’deki NATO liderler zirvesi öncesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Finlandiya Cumhurbaşkanı Sauli Niinisto ve İsveç Başbakanı Magdalena Andersson’la yaptığı dörtlü görüşmenin ardından, Türkiye’nin bu iki ülkenin NATO’ya üyelik başvurusunu destekleyeceği açıklandı.
NATO Genel Sekreteri Stoltenberg, “Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılmasının yolunu açan bir anlaşmaya vardığımızı duyurmaktan mutluluk duyuyorum” dedi ve ekledi:
“Türkiye, Finlandiya ve İsveç, silah ihracatı ve terörle mücadele de dahil olmak üzere Türkiye’nin kaygılarına yanıt veren bir memorandum imzaladılar.”
Memorandumun imzalanmasının ardından bir açıklama yapan NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, üç ülkenin terörle mücadelede iş birliğini güçlendireceğini belirtti. Stoltenberg, İsveç ve Finlandiya’nın, terör örgütü olarak tanınan PKK ile mücadele ve YPG/PYD’ye destek vermeme taahhüdünde bulunduklarını da açıkladı.
Stoltenberg ayrıca İsveç ve Finlandiya’nın Türkiye’ye karşı silah ambargosunun olmayacağını belirtti ve yarınki zirveye bu iki ülkenin de katılacağını söyledi.
NATO zirvesinde gündemdeki konulardan biri İsveç ve Finlandiya’nın NATO’ya üyelik başvurusu. Başvuruların kabulü için NATO üyesi 30 ülkenin de onayı gerekiyor.
Türkiye, İsveç ve Finlandiya’nın “PKK ve YPG’ye destek verdikleri” gerekçesiyle üyeliklerine itiraz ediyordu.
Zirve neden önemli?
Soğuk Savaş’ın bitiminden bu yana en büyük krizlerden biriyle karşı karşıya olan NATO liderleri, tarihi bir zirve için İspanya’nın başkenti Madrid’de bir araya geliyor. Rusya’nın 24 Şubat’ta Ukrayna’yı işgale başlaması sonrası değişen jeopolitik dengeler ve tehdit algısı, bugün başlayacak ve 3 gün sürecek zirvenin odağında olacak.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 2019’da, “beyin ölümü” teşhisi koyduğu NATO, Rusya’nın işgali sonrası hayati belirtilerini artırmış görünüyor.
Bu canlanma göstergelerinin başında, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg’in hafta başında açıkladığı, Mukabele Gücü’nde dönüşüm yaparak hızlı müdahaleye hazır durumdaki asker sayısını 40 binden 300 bine çıkarma planı geliyor.
Halen 30 ülkenin üye olduğu NATO’nun genişlemesi de gündemde.
Zirvede öne çıkması beklenen ana başlıklar özetle şöyle:
‘Demokrasi ile otoriterlik arasındaki rekabet’
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Madrid’deki NATO Zirvesi’nin yüksek öneme sahip bir toplantı olacağını söyledi.
Stoltenberg, ittifakın “daha tehlikeli ve daha az öngörülebilir bir dünyada” önündeki yol haritası olacak yeni Stratejik Konsept Belgesi’nin kabul edileceğini söyledi.
Belgede, NATO’nun uluslararası güvenlik açısından başlıca tehdit unsurları ve bunları ele alma yöntemleri belirleniyor.
NATO’nun son Stratejik Konsept Belgesi 2010’da kabul edilmişti. 2010’da hazırlanan belgede Rusya ile “gerçek bir stratejik ortaklık” isteğinden söz ediliyor ve “NATO-Rusya iş birliği, ortak bir barış, istikrar ve güvenlik alanı yaratmaya katkıda bulunduğu için stratejik öneme sahiptir” deniliyordu. Ayrıca ittifakı oluşturan bölgede konvansiyonel bir saldırı tehdidinin düşük olduğu belirtiliyordu.
O tarihten bu yana yaşanan değişimlerin büyüklüğü 2022 Stratejik Konsept Belgesi’ne yansıyacak. Ukrayna’nın işgali sonrası NATO liderlerinin bu kez Rusya’yı güvenliğe en büyük ve doğrudan tehdit olarak kayıtlara geçirmesi bekleniyor.
Ayrıca Çin’in “çıkarlar, güvenlik ve değerler açısından” yarattığı endişeler ilk kez NATO’nun Stratejik Konsept Belgesi’ne girecek.
Asya-Pasifik bölgesinde değişen güvenlik kaygılarını yansıtır biçimde, Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Günay Kore de zirveye katılacak.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, zirvenin başlıca gündem maddeleri arasında “demokrasi ile otoriterlik arasında artan rekabet” ve “Moskova ve Pekin’in kurallara dayalı uluslararası düzene karşı çıkmasını” da sayıyor.
İklim değişikliği, terörizm, siber güvenlik ve uzay alanında yaşanan gelişmeler de Konsept Belgesi’ne dahil edilecek.
REUTERS
İsveç ile Finlandiya’nın üyelik başvurusu ve Türkiye’nin itirazları
Ukrayna’yı işgale başlaması sonrası Rusya’yla 1300 km’lik bir sınır hattına sahip olan Finlandiya ve komşusu İsveç, tarafsızlık politikasına son vererek NATO’ya katılma kararı aldı.
NATO’nun 5. Maddesi’nde öngörülen kolektif savunma ilkesinden yararlanma isteğiyle Mayıs ayında resmen üyelik başvurusu yapan iki ülkenin üyelik sürecinin hızla ilerletilmesi ve Madrid zirvesinde nihayete erdirilmesi beklentisi vardı. Ancak bu beklenti Türkiye’den gelen itiraz ve taleplerle sekteye uğradı.
Türkiye, NATO’nun açık kapı politikasına prensipte desteğini sürdürse de İsveç ve Finlandiya’nın üyeliklerine özellikle PKK ve YPG’ye destek verdikleri gerekçesiyle karşı çıkıyor.
Türkiye’nin itirazlarını NATO Zirvesi öncesi giderme amaçlı çok sayıda görüşme yapılsa da, görüşmeler şu ana kadar sonuç vermedi.
NATO Genel Sekreteri Stoltenberg, zirve öncesi yaptığı hemen her konuşmada Türkiye’nin güvenlik endişelerini önemsedikleri mesajını vermeye gayret etti. Norveçli Stoltenberg’in İngilizce yaptığı konuşmalarda “Turkey” yerine “Türkiye” demeye gayret etmesini de, Türkiye’nin hassasiyetlerine duyarlı olduğunu gösterme niyeti olarak yorumlamak mümkün.
Öte yandan Türkiye’nin itirazının NATO’nun birlik içinde bir görüntü sergilemesini engellediği gerekçesiyle eleştiriler de geliyor. ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken de hafta sonunda Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile yaptığı görüşmede “Madrid Zirvesi öncesinde NATO’nun birlik içinde olmasının önemini” vurguladı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İspanya’ya hareketinden önce Ankara Esenboğa Havalimanı’nda gazetecilere yaptığı açıklamada, “İsveç ve Finlandiya, NATO’ya üye olacaklarsa, ittifakın 70 yıllık mensubu Türkiye’nin güvenlik endişelerini dikkate almak zorunda. Dörtlü görüşmeyi yapıp hangi noktaya geldiklerini göreceğiz. Biz kuru laf istemiyoruz, netice istiyoruz. Orta sahada top çevirmekten bıktık” dedi.
Erdoğan Madrid’de zirve öncesi NATO Genel Sekreteri Stoltenberg, Finlandiya Devlet Başkanı Sauli Niinisto ve İsveç Başbakanı Magdalena Andersson’la bir araya geldi.
Sauli Niinisto, Türkiye ve Finlandiya’nın artık birbirlerini daha iyi anladıklarını söyledi, süren müzakerelerle ilgili olarak ise “Ne iyimser ne de kötümserim” dedi. Niinisto, Türkiye’nin Finlandiya’yla ilgili kaygılarının gerçekleri yansıtmadığını belirtti.
İsveç Dışişleri Bakanı Ann Linde ise Türkiye’yle görüşmelerde ilerleme sağlandığını söyledi ancak anlaşmaya varılmasının zaman alabileceğini vurguladı.
Ukrayna’ya destek
Zirvede Ukrayna’ya desteğin güçlendirilmesi de görüşülecek ve Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, NATO liderlerine hitaben bir konuşma yapacak.
Genel Sekreter Stoltenberg, Ukrayna’ya desteği artırmayı “acil bir ihtiyaç” olarak tanımladı ve zirvede “kapsamlı bir yardım paketinin” kabul edileceğini söyledi.
Bu pakete, Ukrayna’nın Sovyet döneminden kalma askeri teçhizatından, “savunma ve güvenlik” kapasitesini güçlendirecek NATO teçhizatına geçiş unsurlarının da dahil olması bekleniyor.
Ancak bazı üyelerin, NATO’nun savaşa müdahil bir taraf gibi algılanmasından kaçınılması amacıyla bu desteğin sınırlı tutulmasını savunduğu belirtiliyor.
Savunma harcamaları
Madrid’de ele alınacak bir diğer başlık da üye ülkelerin savunma harcamaları. NATO üyelerinin 2014’te verdikleri, GSYİH’larının yüzde 2’sini savunma harcamalarına ayırma vaadini yinelemeleri bekleniyor.
NATO’dan zirve öncesi yapılan açıklamaya göre halen 9 ittifak üyesi yüzde 2 hedefine ulaşmış ya da bu hedefi geçmiş durumda; 19’u ise 2024’e kadar bu hedefi tutturma yönünde planlara sahip.
Stoltenberg, bu yüzde 2’lik savunma harcamasının “tavan değil taban” değer olduğunu söylüyor.
REUTERS
Doğu sınırında savunma güçlendirilecek
NATO, Mukabele Gücü’nün 40 bin askerden 300 bine çıkarılması planını “savunma güçlendirici” bir adım olarak niteliyor.
Genel Sekreter Stoltenberg, Pazartesi günü yaptığı basın toplantısında bu planı, “Zirvede ileri savunmamızı güçlendireceğiz. İttifak’ın doğu kısmındaki muharebe gruplarımızı tugay seviyelerine çıkaracağız. NATO Mukabele Gücü’nü dönüştüreceğiz ve yüksek hazırlıklı kuvvetlerimizin sayısını 300 binin üzerine çıkaracağız” diye açıkladı.
NATO kaynakları, Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ilhakından önce doğu sınırındaki üye ülkelerde konuşlu yabancı asker bulundurulmadığını vurguluyor.
NATO 2014 sonrasında ilk olarak Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya’da çok uluslu taburlar oluşturdu. Şubat 2022’deki Ukrayna işgali sonrası ise Bulgaristan, Macaristan, Romanya ve Slovakya’da da muharebe grupları oluşturulması kararı alındı.
REUTERS
NATO Genel Sekreteri Stoltenberg, ittifakın doğu sınırındaki üyelerde muharebe gruplarının tugay seviyesine çıkarılacağını söylediği açıklamasında şöyle devam etti:
“Bu birlikler, bulundukları ülkenin savunma güçleriyle birlikte tatbikat yapacak. Yerel araziye, tesislere aşina olacaklar. Böylece herhangi bir acil duruma kolayca ve hızlı bir şekilde müdahale edebilecekler.
“Bu, Soğuk Savaş’tan bu yana kolektif caydırıcılık ve savunmamızın en büyük revizyonunu teşkil ediyor.” BBC Türkçe
