17 Kasım 2026
16.5 C
İstanbul

Ortadoğu’nun İki büyük gücü Suudi Arabistan ve İran’ın askeri ve ekonomik gücü

Hatice Çiftçi – İznews | Ortadoğu’da yeniden dizilecek taşların yer diziliminde söz sahibi olmaya çalışan, doğrudan ya da dolaylı olarak bir dizi  ihtilafın yanı sıra küresel petrol ticaretinin de karşıt taraflarında yer alan bölgesel iki aktörün askeri harcamaları, ekonomileri, petrol üretim hacimleri ne?

ASKERİ HARCAMALAR

Son beş yılda, çoğu Ortadoğu ülkesi doğrudan veya dolaylı olarak silahlı çatışmalara karışmıştır. Dünya genelinde belgelendirilmiş silah ithalatının yaklaşık yüzde 32’si Ortadoğu ülkelerine ait.

İran’ın askeri harcamalarını belirlemek zor olsa da, yılda 7 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Suudi Arabistan askeri harcamalar için önemli bir bütçeye sahip ve askeri harcamalara 56 milyar dolar ayırıyor. Bu rakam, İspanya ve Amerika Birleşik Devletleri ile yaklaşık 3 milyar dolar değerinde yeni yapılan askeri anlaşmaları içermiyor. İran, uygulanan silah ambargosuna karsın, Rusya’dan, silah ambargosu dışında tutulan dört hava savunma sistemi satın aldı.

Rusya’nın bölgede silah satışına rağmen, ABD Körfez bölgesinin ana tedarikçisi olmaya devam ediyor. İngiltere’de körfez bölgesinde önemli bir güce sahip. İngiltere’nin silah ihracatının yaklaşık yüzde 50’si Suudi Arabistan’a gidiyor. Suudi Arabistan tarafından alınan bu silahların büyük bir bölümü Yemen’de devam eden savaşta kullanılıyor. Suudilerin silah alımlarının büyük bölümü ABD ve Avrupa ülkelerinden.

EKONOMİ

İran: İran ekonomisi, bir önceki yıla oranla % 7,4 büyüdü. Uluslararası Para Fonu, Şubat 2017’de bu artışın sebebinin, petrol üretiminin artmasının bir sonucu olduğu değerlendirmesinde bulundu. İran’da petrol dışı sektör toplam büyümenin neredeyse %1’i kadar. Ekonomik büyümede en önemli pay ihracata ait. İran’ın ihracatı ise özellikle Asya pazarına yönelik. Kaydedilen büyümeye rağmen, finansal sistemdeki yapısal zayıflık nedeniyle ekonomik zorluk devam ediyor.

Enflasyon 2016 yılında % 9,5 seviyesine indirildi. Bununla birlikte, doğal kaynaklara bağımlı ekonomilerin doğası göz önünde bulundurulduğunda, İranlıların sanayide yeni iş olanakları oluşturmadıkları gözlemleniyor. İşsizlik oranı, %11,4 civarında seyretmeye devam ediyor.

Suudi Arabistan: Suudi Arabistanlı yetkililerin, Ocak 2017’den Ocak 2018’e kadar, ekonomiyi çeşitlendirmeye ve petrol bağımlılığını azaltmaya yönelik çabalarına rağmen krallık ekonomide olumlu yönde bir büyüme kaydedememiştir. Dünya petrol rezervlerinin yüzde 22’sine sahip olan ülke, diğer OPEC üyelerini küresel fiyatları artırmak için petrol üretimini azaltmaya yöneltti. Suudi Arabistan, devlet petrol üreticisi Aramco’nun %5’ini (100 milyar dolardan fazla) borsalara açıyor. Plan, ülkeyi petrole bağımlı ekonomiden arındırmak. Ve bu sebeple iddialı bir ekonomik reform programı uygulanıyor. Suudi Arabistan, satıştan elde edeceği ekstra kazanç ile, uzun vadede petrole daha az bağımlı hale gelmesini amaçlıyor.

Petrol üretimi

Suudi Arabistan: OPEC’in verilerine göre, petrol zengini krallık, petrol ve gaz sektörünün yaklaşık yarısını elinde bulunduran en büyük petrol ihracatçısı. Petrole ek olarak, doğal gaz, demir cevheri, altın ve bakır ihraç ediyor. Krallık, günde üç milyon varil petrol tüketirken günde 10 milyon varil petrol üretiyor. Dünyadaki en büyük petrol ihracatçısı olmasına rağmen, Suudi Arabistan ve diğer OPEC üyesi ülkeler petrol fiyatlarındaki düşüşü telafi etmek için üretimde kesintiye gitmeye zorunda kaldılar. Fiyat düşüşünün sebebi, şu anda günde yaklaşık dokuz milyon varil olan ABD petrol üretiminden kaynaklandı. Bu düşüş, Riyad’ı Suudi ekonomisini genişletmeye ve çeşitlendirmeye yönelik harekete geçirdi.

İran: Üzerinde onlarca yıldır devam eden ekonomik yaptırımlar Tahran’ı çok yönlü bir yaklaşım benimsemeye zorladı. Bununla birlikte, petrol tüm ihracatların neredeyse yüzde 80’ini oluşturuyor. İran, şu anda 1,8 milyonu iç tüketimde kullanılmak üzere günde dört milyondan fazla varil petrol üretiyor. Yabancı yatırımcılar, İran’ın nükleer programını frenlemeyi kabul ettiği, dünya güçleriyle nükleer anlaşma kapsamında yaptırımların kaldırıldığı 2015 yılından itibaren İran ile ticarete yeniden başladı. Aralık 2015 ile Ocak 2016 arasında, İran’a yönelik nükleer kısıtlamaların sonuçlandırılmasının ardından petrol ihracatı, günde iki milyon varile ulaştı.

İran ve Katar dünyanın en büyük doğal gaz sahası olan Güney Pars’a ortak oldu. İran toprakları Körfez’de 3.700 kilometrekarelik bir alanı kapsıyor. Fransa, ulusal İran Petrol Şirketi aracılığıyla doğal gaz piyasasına yatırım yaptı ve Güney Pars’ı geliştirmeye katkıda bulundu. İran, günde yaklaşık 880 milyon metreküp gaz üretiyor. İran’ın mali yayın kuruluşu raporlarına göre 2021 yılına kadar doğalgaz üretiminin 1,2 milyar metreküpe çıkaracağı tahmin ediliyor.

Son Haberler

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance: Sonsuz bir savaşa izin vermeyeceğiz

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Başkan Donald Trump'ın İran...

Rojava Üniversitesi’nin statüsü ve Kürtçe eğitim için 5 maddelik düzenleme

Entegrasyon Komitesi, Rojava Üniversitesi Rektörlüğü ile yaptığı toplantının ardından fakültelerin...

İran Devrim Muhafızları PJAK ile çatışma yaşandığını duyurdu

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ülkenin batısında, Kürdistan Bölgesi ile...

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Alman ordusunda cinsel istismar ve taciz endişe verici boyutta

Alman ordusu Bundeswehr'de yapılan bir araştırma, cinsel taciz ve...

IŞİD Irak’ta saldırdı

Bu gece IŞİD mensupları, Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki sınırda bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir askeri noktaya saldırdı. Ninova Vilayet Meclisi Güvenlik ve Savunma Komisyonu Başkanı Muhammed Casim Kakayi, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, bu gece IŞİD mensuplarının Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki, Hazar ilçesi sınırlarında bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir noktaya saldırdığını söyledi. Kakayi, şu ana kadar saldırının ayrıntılarının netleşmediğini belirtti. Öte yandan Haşdi Şabi Medya Birimi, başka bir ayrıntı paylaşmadan yaptığı açıklamada, Haşdi Şabi’nin 44’üncü Tugayı’na bağlı güçlerin, Hazar (Ninova) ile Rawa (Enbar) ilçelerini birbirine bağlayan yol üzerindeki bir noktaya düzenlenen IŞİD saldırısını püskürttüğünü duyurdu. Ninova Batı Komutanlığı da durumun tamamen kontrol altında olduğunu bildirdi. Açıklamada, güvenlik güçlerinin IŞİD kalıntılarından gelebilecek olası saldırılara karşı teyakkuzda olduğu belirtildi. Güvenlik güçlerinin bölgenin korunması ve IŞİD mensuplarının hareketlerinin engellenmesi amacıyla Rawa-Hazar yolu boyunca konuşlandığı kaydedildi. Bölgede IŞİD hareketliliği arttı Bir süredir bölgede IŞİD mensuplarının hareketliliğinde artış yaşanıyor. Geçtiğimiz cuma akşamı, içerisinde IŞİD mensuplarının bulunduğundan şüphelenilen bir araç Kerkük'ün Pirde (Altunköprü) nahiyesi sınırlarında görüldü. Bunun üzerine çok sayıda Irak ordusu ve Terörle Mücadele Gücü bölgeye sevk edildi. Kerkük-Erbil ana yolu da sürücülere kapatıldı. Daha sonra Irak Güvenlik Medya Hücresi olayla ilgili bir açıklama yayımladı. Açıklamada, Kerkük'ün kuzeyindeki Pirde nahiyesi sınırlarında önceden planlanan bir operasyon kapsamında gerçekleştirilen hassas hava saldırısında 3 "teröristin" öldürüldüğü, nakil görevini üstlenen bir kişinin ise yakalandığı bildirildi.

ABD’de kriz: 5 bin 200’den fazla sefer iptal edildi

ABD’de hava trafik kontrol sistemlerinde cuma günü yaşanan teknik arızanın giderilmesine rağmen hava ulaşımındaki aksaklıklar devam ediyor. Pazar günü 5 bin 200’den fazla uçuş iptal edildi veya ertelendi. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde hava ulaşımını olumsuz etkileyen kriz üçüncü gününe girdi. Havacılık veri sitesi FlightAware’in verilerine göre, pazar günü ABD genelinde bin 600’den fazla uçuş iptal edilirken, yaklaşık 3 bin 600 uçuşta gecikme yaşandı. 11 Eylül 2001’deki El Kaide saldırılarından bu yana ABD hava ulaşımında yaşanan en büyük kriz olarak değerlendirilen olay nedeniyle cuma günü uçuşlar yaklaşık 5 saat durdurulmuş, cuma ve cumartesi günlerinde on binlerce sefer iptal edilmiş veya ertelenmişti. Krizin kaynağı Arkansas ve Teksas Yapılan incelemelerde, krizin Arkansas ve Teksas eyaletlerindeki hava trafik kontrol sistemlerinde kullanılan yönlendiricilerden kaynaklandığı belirlendi. Ancak teknik arızanın kesin nedeni henüz tespit edilemedi. İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yaşanan kesintinin bir siber saldırıdan veya kontrolden çıkan bir yapay zeka sisteminden kaynaklandığına ilişkin şu ana kadar "sıfır kanıt" bulunduğunu söyledi. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy de olayın arkasında siber saldırı veya başka bir kasıtlı müdahale olduğuna dair herhangi bir bulguya ulaşılmadığını açıkladı. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor Uçuşların durdurulması kararı alındığında havada bulunan 3 bin 500 uçağın güvenli şekilde iniş yaptığını belirten Duffy, hava trafik kontrol sistemlerinin yeniden tam kapasiteyle çalışmaya başladığını bildirdi. "Tam kapasiteyle yeniden faaliyetteyiz" diyen Duffy, buna rağmen uçuşların tamamen normale dönmesinin hafta başını bulabileceğini ifade etti. Bakan Duffy, Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) önceliğinin yolcu güvenliğini sağlamak olduğunu vurguladı. Mağdur yolculara tazminat ödenmeyecek Teknik arıza giderilerek uçuşların yeniden başlamasına rağmen ülke genelinde binlerce yolcunun yaşadığı mağduriyet sürüyor. Uçakların kalkış kapılarında beklemesi, artan gecikmeler ve sefer iptalleri nedeniyle çok sayıda yolcu saatlerce havalimanlarında mahsur kaldı. Öte yandan, aksaklıkların havayolu şirketlerinden değil, FAA sistemlerindeki teknik arızadan kaynaklanması nedeniyle şirketlerin mağdur yolculara tazminat ödemek zorunda olmayacağı belirtildi.

Türkiye Gündemi

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Tayyip Temel: Öcalan’ın inisiyatifiyle bir koordinasyon kurulu oluşturulacak

DEM Parti Eş Genel Başkan Yardımcısı Tayip Temel, Nûçe...

İBB davasında ara karar: İmamoğlu’nun avukatı Mehmet Pehlivan dahil sekiz kişiye tahliye

Görevden uzaklaştırılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da aralarında bulunduğu...

HABAŞ patlaması: Dokuz kişi tutuklandı, yönetim kurulu başkanı adli kontrolle serbest

İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda...

‘Edebiyat ve Barış Konferansı’ düzenleniyor

Edebiyatçıların bir araya geldiği konferansta konuşan katılımcılar, barış sürecine...

Barış Annesi Elif Aslan yaşamını yitirdi

Barış Annesi Elif Aslan, geçirdiği beyin kanaması sonucu hayatını...

Bu fotoğraf İYİ Parti’i karıştırdı

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu'nun, Anıtkabir'deki 29 Ekim...

Özel: Vahim iddialar doğru çıkarsa Sarıgül’ü biz de savunamayız

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Erzincan Milletvekili Mustafa...