İran ile ABD arasında sekiz ay aradan sonra Umman’da yapılan ilk dolaylı müzakerelerin ardınan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi görüşmeleri “iyi bir başlangıç” diye tanımladı.
Umman’ın başkenti Muskat’taki dolaylı müzakereler, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını güçlendirdiği ve iki ülke arasında bir çatışma riskinin arttığı bir dönemde gerçekleşti.
Görüşmelerden sonra devlet televizyonuna konuşan İran Dışişleri Bakanı Arakçi, müzakere heyetlerinin değerlendirme yapmak üzere başkentlerine döneceklerini söyledi ve toplantıyı “iyi bir başlangıç” diye niteledi.
Arakçi, müzakerelerin “tamamen nükleer meselesine” odaklandığını belirtti.
ABD’li yetkililer görüşmeden önce İran’ın balistik füzeleri ve bölgesel silahlı gruplara desteğinin de ele alınmasını istediklerini söylemişti.
ABD’den henüz herhangi bir tepki gelmedi.
Arakçı iki taraf arasında “aşıllması gereken bir güvensizlik atmosferi bulunduğunu” ve bir sonraki olası görüşmelere daha sonra karar verileceğini belirtti.
Görüşmelerde Umman Dışişleri Bakanı Bedr Albusaidi arabuluculuk yaptı. Bakan sosyal medyadaki paylaşımında “İran ve Amerikalıların düşünce biçimlerini netleştirmek ve olası ilerleme alanlarını tespit etmek için yararlı olduğunu” belirtti.
ABD ve İran arasındaki nükleer görüşmelerin son turu aslında geçen Haziran ayında yapılacaktı ama İsrail’in İran’a sürpriz saldırısı nedeniyle müzakere süreci çökmüştü.
Washington, Tahran’ın nükleer ve füze programını durdurmak istiyor.
İran ise nükleer faaliyetleri konusunda müzakereye hazır olduğunu ancak füze savunması konusunun tartışmaya açık olmadığını belirtiyor.
Umman’dan önce görüşmelerin Türkiye’de de yapılabileceği konuşulmuştu.
ABD’nin İran’ın nükleer programını sınırlamayı hedeflediği müzakereler için ABD Başkanı Donald Trump, “diplomatik çözüm bulunmazsa askeri müdahale olur” tehdidinde bulunmuştu.
Washington ayrıca İran’ın bölgedeki silahlı gruplara verdiği desteğin de müzakere konusu olmasını talep ediyor.
İran Dışişleri Bakanı Arakçi, ülkesinin Washington’un “aşırı taleplerine” direneceğini söylemişti
ABD, geçen ay İran’da hükümet karşıtı protestolarda binlerce kişinin güvenlik güçlerince öldürülmesi ardından bölgedeki askeri varlığını artırmaya başlamıştı.
Kremlin 6 Şubat’ta yaptığı açıklamada, İran ile ABD arasındaki müzakerelerin sonuç vermesini ve gerilimin azalmasını umduğunu belirtti ve tüm tarafları bu süreçte itidal göstermeye çağırdı.
Hafta başında yapılan açıklamalarda görüşmenin Türkiye’de yapılma ihtimalinin yüksek olduğu belirtilmiş, ancak sonra İran tarafından, görüşmenin Umman’ın başkenti Muskat’ta yapılması talebi gelmişti. Beyaz Saray bu talebi kabul etti.
İran’ın ayrıca görüşmeleri gözlemci olarak müzakerelere katılacak bölge ülke temsilcilerinin katılımıyla değil, doğrudan ABD’yle yapmak istediği belirtilmişti.
Türkiye’den mesajlar
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Mısır ve Suudi Arabistan gezilerinin ardından 4 Şubat’ta yaptığı açıklamada “barışçıl diplomasi” çağrısı yaptı.
İran’a müdahaleye karşı olduklarını söyleyen cumhurbaşkanı, “meseleye sadece askeri pencereden bakmak bölgeyi felakete götürür” dedi.
İki ülke arasında “müzakere zeminini kuvvetlendirmek için çalışacaklarını” belirten Erdoğan sürecin “canlı olduğunu, kopmuş olmadığını”, “zeminin diyaloga ve diplomasiye hala açık” olduğunu söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump 2 Şubat’ta yaptığı açıklamada anlaşma konusunda olumlu konuşmuş, ancak anlaşma olmazsa “İran’a kötü şeyler olabilir” diyerek yeniden gözdağı vermişti.
ABD İran İHA’sını vurdu
ABD Ordusu Salı akşamı, Arap Denizi’nde seyreden uçak gemisi Abraham Lincoln’e “saldırgan bir şekilde” yaklaşan İran’a ait bir insansız hava aracının düşürüldüğünü duyurdu.
ABD Merkez Komutanlığı CENTCOM’dan yapılan açıklamada, insansız hava aracının belirsiz bir niyetle saldırgan bir şekilde uçak gemisine yaklaştığı savunuldu. Açıklamada olay sırasında uçak gemisinin İran kıyılarından yaklaşık bin kilometre uzakta seyrettiği kaydedildi.
Ayrıca İran İHA’sını vuran uçağın kendisini, uçak gemisini ve mürettebatı korumak için harekete geçtiği savunuldu.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, olayı doğrularken İran ile önümüzdeki günlerde yapılması planlanan görüşmelerin hâlâ gündemde olduğunu belirtti.
Bu noktaya nasıl gelindi?
ABD Başkanı Donald Trump, Ocak ayında İran’da artan protestoların ardından “yardım yolda” demiş, sözleri ABD’nin bölgede askeri bir müdahalede bulunacağı yorumlarına sebep olmuştu.
Trump, ilerleyen günlerde “bir armadanın” yolda olduğunu söylemiş, ABD’ye ait Abraham Lincoln uçak gemisinin Orta Doğu’daki ABD Merkez Komutanlığı CENTCOM sorumluluk alanına konuşlandırıldığı açıklanmıştı.
Trump 28 Ocak’ta Tahran’ı nükleer programı konusunda müzakerelere geri dönmeye çağırdı.
ABD Başkanı, Haziran 2025’te üç İran nükleer tesisini hedef alan ABD saldırılarını hatırlatarak, yapılacak müdahalenin “çok daha kötü” olacağını söyledi.
İran Devrim Muhafızları’nın 1 Şubat günü Hürmüz Boğazı’nda bir deniz tatbikatı yapması bekleniyordu ancak bu tatbikatın yapılmayacağı bildirildi.
Yine 1 Şubat’ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi CNN’e yaptığı açıklamada, İran’ın ABD’ye müzakere ortağı olarak güvenini kaybettiğini, ancak bölgedeki dost ülkeler aracılığıyla yapılan görüşmelerin, Trump yönetimiyle “verimli” temasları kolaylaştırdığını belirtti.
İran Dışişleri Bakanı, ülkesinin nükleer programı konusunda Washington ile bir anlaşmaya varabileceklerine inandığını söyledi.
