16 Kasım 2026
12.6 C
İstanbul

Doha’daki Afganistan barış görüşmeleri: Bir kadın muhabirin Taliban’la mülakat deneyimi

Sizinle konuşmak istemeyen, yüzünüze bakmayan biriyle nasıl mülakat yaparsınız? Afganistan hükümeti ile Taliban arasında Katar’da yapılan görüşmeleri izleyen BBC Paştun Servisi’nden Shazia Haya, bir Afgan kadının penceresinden müzakerelerdeki gözlemlerini yazdı.

Doha körfezine bakan lüks Sheraton oteline vardığımda önde gelen Taliban liderlerinin de etrafta dolaştığını gördüm.

Valizimi hemen oraya bırakıp, ayak üstü bir mülakat yakalama umuduyla yaklaştım.

Bazen insanları hazırlıksız yakalayıp bir şeyler alabilirsiniz ve genellikle en ilginç açıklamalar da titizlikle hazırlanmış basın toplantılarından değil böyle fırsatlardan çıkar.

Beni yakınında elimde kamerayla görmeyi beklemeyen Taliban lideri “Konuşmayacağım” dedi.

Doha'daki otele gelen Taliban heyeti
Doha’daki otele gelen Taliban heyeti

Rahatsızlığını hissedip hemen geri çekildim.

Gülümseyerek kendisini selamlayıp röportajı erkek meslektaşımın yapacağını benim sadece kamerayı kullandığımı söyledim.

Doha’daki işimin ne kadar güç olacağı belli olmuştu.

Göz temasından kaçınmak

Bu isteksiz Taliban lideriyle sonra konuşmayı başardım fakat onunla ve diğer Taliban liderleriyle yaptığım görüşmeler sırasında, heyet üyelerinden bazılarının benimle göz temasından kaçındıklarını, bir kadınla konuşurken erkeklerle olduğu kadar rahat olmadıklarını fark ettim.

Tanımadıkları bir kadının gözlerinin içine bakmanın saygısızlık olduğuna ve zaten günah da olduğuna inanıyorlar.

Müzakerelerin yürütüldüğü konferans salonu
Müzakerelerin yürütüldüğü konferans salonu

Üç dakika boyunca konuştuğum bir Taliban lideri bir kere bile başını kaldırıp yüzüme bakmadı.

Açıkçası bir daha karşılaşsak beni tanımayacağını düşünüyorum.

Ama bunların hiç biri beni fazla şaşırtmadı çünkü yıllardır yeraltı koşullarında yaşayan ve savaşan bir grubun mensuplarını kişi kişi yakından görebilmek, hatta sorular sorabilmek bir kaç ay öncesine kadar hayal bile edebileceğim bir şey değildi ve şaşırtıcı şeylere tanık olmaya hazırdım.

Tarihi bir toplantı

Onlarca yıldır devam eden kan ve savaştan sonra Afgan hükümeti ve Taliban liderliği arasında müzakereler için bir yer ve tarih belirlendiğinde ben ve benim gibi bir çok Afgan gazeteci bunun mutlaka izlenmesi gereken tarihi bir toplantı olacağını düşündük.

Afgan hükümeti adına müzakere heyetine başkanlık eden Abdullah Abdulla
Afgan hükümeti adına müzakere heyetine başkanlık eden Abdullah Abdulla

2002’den bu yana Taliban sonrası Afganistan’ın ortaya çıkışı ve yeniden savaşın içine düşüşü sürecinde bir çok değişime tanıklık ettim.

Şimdi 18 yıl sonra yeminli düşmanlar, uzlaşma görüşmelerinde bir araya geliyordu.

İlk soru: Ne giyilecek?

Uçağım Doha’ya gitmek üzere Kabil’den havalandığı andan itibaren bu görüşmelerin kadınların haklarından anayasanın biçimlenişine, özgürlüklerden tarafların gündemindeki bütün diğer konulara kadar farklı açılarını düşünmeye başladım.

Görüşmeler Sheraton Hotel'de yürütüldü
Görüşmeler Sheraton Oteli’nde yürütüldü

Farklı açıları, yapılması gereken röportajları ve sorulması gereken soruları düşünürken birden aklıma bir şey takıldı.

“Ne giyeceğim?”

Erkek bir meslektaşımın aklına bile gelmeyecek bu sorunun elbette ki güzel görünme isteğiyle ilgisi yoktu.

Fakat Taliban’ın kadınların hakları ve özgürlüklerine ilişkin tutumunu bilen bir kadın gazeteci olarak ne giyeceğimi düşünmek zorundaydım.

Aslında normal olarak ofise giderken ne giyiyorsam üzerimde o vardı. Yani tepeden tırnağa kapalı idim ve bu kadınların bugün Kabil sokaklarında rahatça dolaştığı bir kıyafet idi.

Fakat burada Taliban’ın üst düzey liderleriyle görüşmeler yapacak ve üç günlük müzakereler boyunca onlarla yüz yüze temasta bulunacaktım.

Shazia Haya serbest bırakılan bir Taliban üyesiyle söyleşi yaparken. Hükümet müzakerelerde kolaylaştırıcı bir etkisi olması için 5 binden fazla tutukluyu serbest bıraktı
Shazia Haya serbest bırakılan bir Taliban üyesiyle söyleşi yaparken. Hükümet müzakerelerde kolaylaştırıcı bir etkisi olması için 5 binden fazla tutukluyu serbest bıraktı

Bundan 18 yıl önce Taliban yönetimi altındaki Kabil’de bugünkü giysilerimle dolaşmam mümkün değildi.

O sırada Taliban’ın koyduğu sıkı kurallar gereğince bütün kadınların, kendilerini tamamen bir çadır gibi örten mavi bir çarşaf (burka) giymesi bekleniyor ve bu kurallara uymayanlar cezalandırılıyordu.

Acaba değişmişler miydi ve beni nasıl karşılayacaklardı?

‘Hatalar oldu’

Yumuşamış olabileceklerini ummak için bazı sebeplerim vardı.

Muhtemelen 4 yaşlarında olduğum bir sırada, burkasını giymiş olan annemle beraber halama gidiyorduk.

Halamlara yaklaşınca annem yüzünü açmış ve bir Taliban gözlerimin önünde anneme kamçıyla vurarak “Yüzünü kapat” diye haykırmıştı.

Çocukluğumda yaşadığım bu olay zihnime kazındı ve o günü hiç unutmadım. Halamın evine girdiğimizde anneme “Bizi takip ediyor mu?” “Buraya da gelecek mi?” diye sorduğumu ve sürekli pencereyi kolladığımı hatırlıyorum.

Konferansta bir Taliban temsilcisiyle konuşurken bu anımı paylaştım ve bununla ilgili ne düşündüğünü sordum.

Sakin bir şekilde “Geçmişte hatalar oldu, bunlar tekrar edilmeyecek” dedi.

Taliban heyeti bugün Kabil’e gelse, çok şeyin değiştiğini fark edecek.

Önemli bir ilerleme kadınların bir çok alanda daha görünür hale gelmesi. Parlamentodaki vekillerin en az yüzde 25’i kadınlar. Medya ve eğlence alanında daha ön plandalar ve resmi görevlerde çok sayıda genç kadın var.

Kızların eğitimi

En çok da kız çocukları ve kadınların eğitime katılımının arttığını fark ediyorsunuz.

Ailem Pakistan’da bir kaç ay yaşadıktan sonra ABD’nin Afganistan’a saldırısı ve ardından geçici hükümetin kurulması sonrasında ülkeye geri dönmüştü.

Kabil’in her bir köşesine asılmış afişleri gördüğümü hatırlıyorum. Mutlu bir oğlan ve bir kız çocuğu birlikte okula gidiyorlardı ve altında da “Haydi okula” yazıyordu.

Ablam Taliban yönetimi altında okula gidememişti. Ama ben babama okula gitmek istediğimi söyledim ve kaydımı yaptırdım.

Shazia Haya Taliban heyetinin fotoğrafını çekerken
Shazia Haya Taliban heyetinin fotoğrafını çekerken

Şimdi ülkede yaklaşık 10 milyon öğrenci var ve sadece kızların gittiği 36 okul açıldı.

Acaba barış anlaşması sağlayabilmek için bu kazanımlar ne derece feda edilecekti?

Katar’daki Taliban heyetinin sözcüsü Suahil Shaheen’e “Eğer bir barış anlaşması sağlar ve Kabil’e dönerseniz, kameramla orada da önünüze geçip size sorular sorabilecek miyim?” diye sordum.

“Tabi ki sorabilirsiniz. Fakat İslami giysiler içinde olmanız gerekecek” diye cevapları gülümseyerek.

Özgürlükler tehlikede

Taliban üyelerinin otelin koridorlarında farklı giysiler içindeki yabancı kadın gazetecilerle gayet rahat bir şekilde sohbet ettiklerini görünce, Afganistan’daki her kadın gerçekten kendi seçtiği yaşam biçimini sürdürse Taliban böyle rahat davranır mı diye düşündüm.

Kadınların hakları ve özgürlükleri müzakerelerde her iki taraf açısından da en çetin gündem maddelerinden birini oluşturuyor.

Konferansta hükümeti temsil eden heyetin beş üyesi kadın ve karşılarında tamamen erkeklerden oluşan ve kadınların Şeriat hukukuna tabi olması gerektiğini savunan bir Taliban heyeti var.

Bu kadınlar diğer hassas konuların yanı sıra 18 yılın kazanımlarına saygı gösterilip gösterilmeyeceğini de müzakere edecekler.

Taliban heyetinin bir başka üyesine kadınlar hakkındaki görüşünü ve Taliban tarafında neden hiç bir kadın olmadığını sordum.

“Eğitimli kadınlarımız var. Perde gerisinde çalışıyorlar ama şu anda burada olmalarının zamanı değil” diye yanıt verdi.

Aynı kişi, Taliban’ın kadınların çalışmak istemesiyle bir sorunu olmadığını ama kadınların rahat olmasını ve saygı görmesini istediklerini söyledi.

“Sizin gibi, gazeteci olarak buralarda çalışıp yorularak değil” diye sürdürdü.

Kuşak farkı

Doha’da iki farklı kuşaktan Taliban’ı görmek çok ilginçti: ön sırada gayet ciddi bir yüzle oturan daha yaşlı ve kıdemli yetkililer ve arka sıralardaki daha güleç ve rahat tavırlı genç Taliban üyeleri.

Taliban heyetinin başkanı Molla Baradar salona girdiğinde hemen havanın ağırlaştığını hissediyordunuz ama onun yokluğunda Talibancıların daha rahat davrandıkları dikkat çekiyordu.

Taliban heyetinden dokuz kişiyle konuştum. Genç üyelere yaklaşmak çok daha kolaydı, konuşkan ve rahattılar ve kadın oluşumdan rahatsız olmuyorlardı.

Gençler ve kadınların grubun karar alma süreçlerinde kayda değer bir rolü olduğunu söylemek zor. Ama Taliban artık nüfusun çoğunluğunu gençlerin oluşturduğunun da farkında.

Bunlar eğitime, internete ve akıllı telefonlara erişimi olan ve ülkelerinin geleceğinde söz sahibi olmayı talep eden bir kuşak.

Doha’da bu konuda bir değişime dair umut veren işaretler gördüm.

Ama şu da inkar edilemez bir gerçek ki Doha’ya gelen Taliban heyeti üyelerinin arasında ütülü giysili erkekler değil yıllardır hükümet güçlerine karşı savaşan ve askeri giysili erkekler çoğunluktaydı.

Son Haberler

İran Devrim Muhafızları PJAK ile çatışma yaşandığını duyurdu

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ülkenin batısında, Kürdistan Bölgesi ile...

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Alman ordusunda cinsel istismar ve taciz endişe verici boyutta

Alman ordusu Bundeswehr'de yapılan bir araştırma, cinsel taciz ve...

IŞİD Irak’ta saldırdı

Bu gece IŞİD mensupları, Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki sınırda bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir askeri noktaya saldırdı. Ninova Vilayet Meclisi Güvenlik ve Savunma Komisyonu Başkanı Muhammed Casim Kakayi, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, bu gece IŞİD mensuplarının Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki, Hazar ilçesi sınırlarında bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir noktaya saldırdığını söyledi. Kakayi, şu ana kadar saldırının ayrıntılarının netleşmediğini belirtti. Öte yandan Haşdi Şabi Medya Birimi, başka bir ayrıntı paylaşmadan yaptığı açıklamada, Haşdi Şabi’nin 44’üncü Tugayı’na bağlı güçlerin, Hazar (Ninova) ile Rawa (Enbar) ilçelerini birbirine bağlayan yol üzerindeki bir noktaya düzenlenen IŞİD saldırısını püskürttüğünü duyurdu. Ninova Batı Komutanlığı da durumun tamamen kontrol altında olduğunu bildirdi. Açıklamada, güvenlik güçlerinin IŞİD kalıntılarından gelebilecek olası saldırılara karşı teyakkuzda olduğu belirtildi. Güvenlik güçlerinin bölgenin korunması ve IŞİD mensuplarının hareketlerinin engellenmesi amacıyla Rawa-Hazar yolu boyunca konuşlandığı kaydedildi. Bölgede IŞİD hareketliliği arttı Bir süredir bölgede IŞİD mensuplarının hareketliliğinde artış yaşanıyor. Geçtiğimiz cuma akşamı, içerisinde IŞİD mensuplarının bulunduğundan şüphelenilen bir araç Kerkük'ün Pirde (Altunköprü) nahiyesi sınırlarında görüldü. Bunun üzerine çok sayıda Irak ordusu ve Terörle Mücadele Gücü bölgeye sevk edildi. Kerkük-Erbil ana yolu da sürücülere kapatıldı. Daha sonra Irak Güvenlik Medya Hücresi olayla ilgili bir açıklama yayımladı. Açıklamada, Kerkük'ün kuzeyindeki Pirde nahiyesi sınırlarında önceden planlanan bir operasyon kapsamında gerçekleştirilen hassas hava saldırısında 3 "teröristin" öldürüldüğü, nakil görevini üstlenen bir kişinin ise yakalandığı bildirildi.

ABD’de kriz: 5 bin 200’den fazla sefer iptal edildi

ABD’de hava trafik kontrol sistemlerinde cuma günü yaşanan teknik arızanın giderilmesine rağmen hava ulaşımındaki aksaklıklar devam ediyor. Pazar günü 5 bin 200’den fazla uçuş iptal edildi veya ertelendi. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde hava ulaşımını olumsuz etkileyen kriz üçüncü gününe girdi. Havacılık veri sitesi FlightAware’in verilerine göre, pazar günü ABD genelinde bin 600’den fazla uçuş iptal edilirken, yaklaşık 3 bin 600 uçuşta gecikme yaşandı. 11 Eylül 2001’deki El Kaide saldırılarından bu yana ABD hava ulaşımında yaşanan en büyük kriz olarak değerlendirilen olay nedeniyle cuma günü uçuşlar yaklaşık 5 saat durdurulmuş, cuma ve cumartesi günlerinde on binlerce sefer iptal edilmiş veya ertelenmişti. Krizin kaynağı Arkansas ve Teksas Yapılan incelemelerde, krizin Arkansas ve Teksas eyaletlerindeki hava trafik kontrol sistemlerinde kullanılan yönlendiricilerden kaynaklandığı belirlendi. Ancak teknik arızanın kesin nedeni henüz tespit edilemedi. İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yaşanan kesintinin bir siber saldırıdan veya kontrolden çıkan bir yapay zeka sisteminden kaynaklandığına ilişkin şu ana kadar "sıfır kanıt" bulunduğunu söyledi. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy de olayın arkasında siber saldırı veya başka bir kasıtlı müdahale olduğuna dair herhangi bir bulguya ulaşılmadığını açıkladı. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor Uçuşların durdurulması kararı alındığında havada bulunan 3 bin 500 uçağın güvenli şekilde iniş yaptığını belirten Duffy, hava trafik kontrol sistemlerinin yeniden tam kapasiteyle çalışmaya başladığını bildirdi. "Tam kapasiteyle yeniden faaliyetteyiz" diyen Duffy, buna rağmen uçuşların tamamen normale dönmesinin hafta başını bulabileceğini ifade etti. Bakan Duffy, Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) önceliğinin yolcu güvenliğini sağlamak olduğunu vurguladı. Mağdur yolculara tazminat ödenmeyecek Teknik arıza giderilerek uçuşların yeniden başlamasına rağmen ülke genelinde binlerce yolcunun yaşadığı mağduriyet sürüyor. Uçakların kalkış kapılarında beklemesi, artan gecikmeler ve sefer iptalleri nedeniyle çok sayıda yolcu saatlerce havalimanlarında mahsur kaldı. Öte yandan, aksaklıkların havayolu şirketlerinden değil, FAA sistemlerindeki teknik arızadan kaynaklanması nedeniyle şirketlerin mağdur yolculara tazminat ödemek zorunda olmayacağı belirtildi.

Türkiye Fransa’ya 2-1 mağlup oldu

Türkiye, UEFA Uluslar A Ligi Grup son maçında Fransa'ya deplasmanda 2-1 mağlup oldu. A Milli Takım, UEFA Uluslar A Ligi 1. Grup 6. maçında Fransa ile deplasmanda karşı karşıya geldi. Karşılaşmanın ilk yarısı  0-0 golsüz golsüz son buldu. İkinci yarıda  Fransa, Emirhan Topçu'nun 49. dakikada kendi kalesine attığı golle öne geçti. Kroupi, 80. dakikada farkı 2'ye çıkardı. 90. dakikada Türkiye Abdülkerim'in golüyle skoru 2-1 yaptı. Türkiye A Milli Takım, maçı 2-1 kaybederek, grubu puansız tamamladı. Bu sonuçla birlikte Fransa 13 puanla grubu lider olurken, Türkiye ise çıktığı 6 maçta puan toplayamadı. Türkiye A Milli Takımı'nın, UEFA Uluslar A Ligi'nde kalma ihtimali sürüyor. A Ligi'nde bulunan 4 grupta, son sırada yer alan takımlar arasında en kötü iki ekip doğrudan B Ligi'ne düşerken, grubunu son sırada tamamlayan diğer iki takım ise play-off oynama hakkını elde edecek. A Ligi 1. Grup'ta puansız son sırada kalan ay-yıldızlı ekip, -11 averajla grubu tamamladı. 3. Grup'ta son sıradaki puansız Çekya da -11 averaja sahip ancak attığı gol Türkiye'den az olduğu için B Ligi'ne düşmesi kesinleşen ilk takım oldu. B Ligi'ne düşecek diğer ekip ise 2. Grup'ta puansız son sırada yer alan ve -7 averaja sahip Sırbistan'ın bugün deplasmanda Yunanistan ile oynayacağı maçla belli olacak. Sırbistan averajını -11'den aşağıda tutarsa A Ligi'nde kalmak için play-off oynama hakkını elde edecek. Sırbistan'ın da -11 averaja gelmesi halinde ise Türkiye ve Sırbistan'ın attığı gol sayılarında önde olan takım, A Ligi'nde kalmak için play-off oynayacak, diğer ekip ise B Ligi'ne düşecek. A Ligi 4. Grup'ta son sırada yer alan bir maçı eksik Galler'in 3 puanı bulunuyor.

DEM Parti Eş Genel Başkanı Hatimoğulları, Diyarbakır’da gençlerle buluştu

DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları, sürece ilişkin,...

Türkiye Gündemi

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Tayyip Temel: Öcalan’ın inisiyatifiyle bir koordinasyon kurulu oluşturulacak

DEM Parti Eş Genel Başkan Yardımcısı Tayip Temel, Nûçe...

İBB davasında ara karar: İmamoğlu’nun avukatı Mehmet Pehlivan dahil sekiz kişiye tahliye

Görevden uzaklaştırılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da aralarında bulunduğu...

HABAŞ patlaması: Dokuz kişi tutuklandı, yönetim kurulu başkanı adli kontrolle serbest

İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda...

‘Edebiyat ve Barış Konferansı’ düzenleniyor

Edebiyatçıların bir araya geldiği konferansta konuşan katılımcılar, barış sürecine...

Barış Annesi Elif Aslan yaşamını yitirdi

Barış Annesi Elif Aslan, geçirdiği beyin kanaması sonucu hayatını...

Bu fotoğraf İYİ Parti’i karıştırdı

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu'nun, Anıtkabir'deki 29 Ekim...

Özel: Vahim iddialar doğru çıkarsa Sarıgül’ü biz de savunamayız

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Erzincan Milletvekili Mustafa...