16 Kasım 2026
13.4 C
İstanbul

Görüş | Türk ekonomisi koronavirüs krizine hazırlıksız yakalandı

Dünyanın yakın tarihte gördüğü en büyük ekonomik krizlerden birine sebep olan koronavirüs salgınına halihazırda iki yıldır ekonomik sorunlarla boğuşan Türkiye, belki de en hazırlıksız yakalanan ülkelerden biri oldu.

Öyle ki Türkiye daha yaralarını saramadan tüm dünyayı etkileyen yeni bir ekonomik krizin getirdiği zorluklarla baş etmeye çalışıyor.

İşsiz sayısı ne kadar artacak ?

Kırılgan ekonomik yapıya, 2018 Mart sonundan itibaren başlayan döviz kurlarındaki yükselme darbe vurdu ve ekonomideki bütün dengeleri alt üst etti. Maliyet yükü hemen her alanda arttı. İşsizlik rakamları daha önce hiç görülmeyen seviyelere çıktı. İşsiz sayısı 3 milyon 86 binden 4 milyon 730 binlik rekor seviyeye yükseldi. Halen 4 milyon 362 bin olan işsiz sayısı, iş aramayıp çalışmaya hazır olanlar ve mevsimlik çalışanlar da dahil edildiğinde 7 milyon 277 bine çıkıyor.

İşsiz sayısının mart ayından itibaren çok daha yüksek seviyelere çıkacağı ve ülkenin büyük bir işsizlik dalgasıyla karşı karşıya kalacağı tahmininde bulunmak zor değil.

Dışa bağımlı ekonomik yapı nedeniyle yüzde 25’lere kadar yükselen tüketici fiyatları, şu sıralar yüzde 11’lerde seyretse de bu seviyelerde kalmayacak. Gıda fiyatları bunun sinyalini veriyor.

Büyüme hızında ikinci çeyrekten itibaren sert bir düşüş yaşanacak

Ekonomi 2018’in son çeyreğinden itibaren üç çeyrek boyunca küçülme yaşadı. Ardından baz etkisinin getirdiği avantajla yüzde 1 ve yüzde 6 büyüme gösteren Türk ekonomisi, büyük ihtimalle 2020’nin ilk çeyreğinde de büyümesini sürdürecek. Fakat ikinci çeyrekten itibaren sert bir düşüş yaşanacağı kesin gibi görünüyor.

Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin açıkladığı Mart ayında yüzde 17,8’lik keskin düşüşü gösteren ihracat verileri de bu tahmini doğruluyor.

Uzun yılların ardından ekonomik kriz sebebiyle 2019’da fazla veren cari denge, bu yılın ilk ayında 1,8 milyar dolar açıkla kapandı.

Akaryakıt tüketiminde yüzde 70’lere varan azalma ekonomideki düşüşü destekliyor

Mart ayında akaryakıt tüketiminde yüzde 70’lere varan azalma da ekonomideki keskin düşüşü destekliyor.

Bütçede durum daha da kötüye gidiyor. Salgının yarattığı ekonomik kriz nedeniyle devletin vergi ve diğer gelirleri ertelenirken, harcamaları arttı. Mart ayında Hazine nakit dengesi 40,4 milyar lirayla rekor seviyede açık verdi.

Uluslararası kuruluşların Türk ekonomisiyle ilgili öngörüleri de negatife döndü. Dünya Bankası, Türk ekonomisinin 2020 yılı büyüme tahminini yüzde 3’den yüzde 0,5’e düşürdü.

Moody’s, bu konuda daha karamsar. Türk ekonomisi için 2020 yılında yüzde 3 büyüme öngören kuruluş, bu tahmini yüzde 1,4 küçülme olarak revize etti.

Bu ortamda, S and P’nin Türkiye’nin bankacılık likiditesinde riske en açık ülke olduğuna vurgu yapması, Fitch’in Türk bankalarının refinansman risklerinin vadesi gelen büyük miktardaki döviz cinsinden borçları nedeniyle arttığına dikkat çekmesi, JCR’nin ise Türkiye’nin yabancı para ve TL cinsinden uzun vadeli kredi notunu (BBB-)’den (BB+)’ya düşürmesi kuruluşların Türk ekonomisini nasıl gördüğünü özetler nitelikte.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da yüzde 24’e kadar çıkardığı politika faizini keskin şekilde düşürmeye devam etti. En son politika faizini yüzde 10,75’den yüzde 9,75’e çeken banka, sürekli karşılıklarla oynayarak piyasaya likidite sağlamaya çalışıyor. Yine de yapılanların sorunu çözmediği apaçık görülüyor.

Türkiye’nin 18 Mart’ta açıkladığı 100 milyar liralık (15,5 milyar dolarlık) ekonomik pakette, çeşitli sektörlerde vergi, SGK prim ertelemeleri, KDV indirimleri, kredi borç ertelemeleri, kredilere garanti verilmesi, ilave finansman gibi uygulamalar bulunuyordu. Ayrıca pakette, asgari ücret desteğinin devamı, kısa çalışma ödeneğinin devreye alınması, en düşük emekli maaşının 1.500 liraya yükseltilmesi, ihtiyaç sahibi ailelere toplam 2,1 milyar liralık nakdi yardım yapılması gibi önlemler de yer alıyordu.

‘Türkiye’nin açıkladığı paket yetersiz kaldı’

Görünen o ki bu ortamda Türkiye’nin açıkladığı paket gayet yetersiz kaldı. Ülkenin bu krizi aşabilmesi için çok daha fazla harcama yapması gerekecek.

Nitekim hükümet de aynı şekilde düşünüyor ki ardı ardına aldığı yeni önlemlerle ekonomiyi kurtarmaya yönelik harcamalarını sürekli artırıyor. En son 2,3 milyon aileye de sosyal yardım yapılması kararlaştırıldı.

Bu arada “Biz Bize Yeteriz Türkiyem” kampanyasıyla 1,6 milyar lira bağış toplandı.

Dünya ülkelerinin koronavirüsün getirdiği olumsuzluklarla mücadele etmek için açıkladıkları ekonomik paketlerin büyüklüğü 8 trilyon doları aştı. Hatta bu rakamın 18-27 trilyon dolara kadar yükselmesi gerektiğini iddia edenler bile var. Buna göre, dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde 1’i olan Türkiye’nin en az 80 milyar dolarlık bir ekonomik paket hazırlaması daha gerçekçi olacaktır.

IMF çözüm mü?

Türk ekonomisi bu süreci, ancak yaratılacak iç ve dış kaynaklarla ve parasal genişlemeyle aşar. Merkez Bankası da İşsizlik Fonu’ndaki devlet iç borç senetlerini Eximbank, kamu ve özel bankalardan alarak piyasaya para sürmeye başladı. Özellikle iş dünyasından da IMF sesleri yükseliyor.

Nitekim, IMF’nin Bulgar asıllı Başkanı Kristalina Georgieva, salgının küresel ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerine karşı 1 trilyon dolarlık kaynağı kullandırmaya hazır bulunduklarını açıklarken, Türkiye dahil tüm üyelerle çok yakın temas içinde olduklarını da söyledi.

Türkiye’de Suriye’den gelen 4 milyona yakın sığınmacının da ülke ekonomisine maliyeti konusunda hummalı bir tartışma yıllardır sürüyor. Suriye politikasının ülke ekonomisini çıkmaza sürüklediğini düşünenler, bu yüzden koronavirüsün etkileriyle yeterince mücadele edilemediğini de savunuyorlar.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 4 Mart’ta partisinin TBMM’deki grup toplantısında “40 milyar doları bu işte harcayan Türkiye evelallah bir 40 daha harcar” diyerek bu tartışmalara yanıt verdi.

Koronavirüs vaka artış hızı günlük yüzde 10’un üzerinde seyreden ve bu açıdan 10 binden fazla hastası olan ülkeler arasında Rusya’nın ardından ikinci sırada gelen Türkiye’nin, ekonomisinin de aynı hızla bozulmaması aklı selim bütün kesimlerin temennisi.

COVID-19 için henüz ilaç ve aşının bulunmadığı bir ortamda bilindiği gibi sıtma ilacı da koronavirüs tedavisinde kullanılan ilaçlardan biri.

Türkiye’de bir söz vardır; “Ölümü gösterip sıtmaya razı etmek” şeklinde.

Görünen o ki bu ilkbahar ve yaz Türkiye açısından oldukça sıkıntılı ve hareketli geçecek.

Halk şimdiden sıtmaya razı oldu.

Son Haberler

İran Devrim Muhafızları PJAK ile çatışma yaşandığını duyurdu

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ülkenin batısında, Kürdistan Bölgesi ile...

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Alman ordusunda cinsel istismar ve taciz endişe verici boyutta

Alman ordusu Bundeswehr'de yapılan bir araştırma, cinsel taciz ve...

IŞİD Irak’ta saldırdı

Bu gece IŞİD mensupları, Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki sınırda bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir askeri noktaya saldırdı. Ninova Vilayet Meclisi Güvenlik ve Savunma Komisyonu Başkanı Muhammed Casim Kakayi, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, bu gece IŞİD mensuplarının Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki, Hazar ilçesi sınırlarında bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir noktaya saldırdığını söyledi. Kakayi, şu ana kadar saldırının ayrıntılarının netleşmediğini belirtti. Öte yandan Haşdi Şabi Medya Birimi, başka bir ayrıntı paylaşmadan yaptığı açıklamada, Haşdi Şabi’nin 44’üncü Tugayı’na bağlı güçlerin, Hazar (Ninova) ile Rawa (Enbar) ilçelerini birbirine bağlayan yol üzerindeki bir noktaya düzenlenen IŞİD saldırısını püskürttüğünü duyurdu. Ninova Batı Komutanlığı da durumun tamamen kontrol altında olduğunu bildirdi. Açıklamada, güvenlik güçlerinin IŞİD kalıntılarından gelebilecek olası saldırılara karşı teyakkuzda olduğu belirtildi. Güvenlik güçlerinin bölgenin korunması ve IŞİD mensuplarının hareketlerinin engellenmesi amacıyla Rawa-Hazar yolu boyunca konuşlandığı kaydedildi. Bölgede IŞİD hareketliliği arttı Bir süredir bölgede IŞİD mensuplarının hareketliliğinde artış yaşanıyor. Geçtiğimiz cuma akşamı, içerisinde IŞİD mensuplarının bulunduğundan şüphelenilen bir araç Kerkük'ün Pirde (Altunköprü) nahiyesi sınırlarında görüldü. Bunun üzerine çok sayıda Irak ordusu ve Terörle Mücadele Gücü bölgeye sevk edildi. Kerkük-Erbil ana yolu da sürücülere kapatıldı. Daha sonra Irak Güvenlik Medya Hücresi olayla ilgili bir açıklama yayımladı. Açıklamada, Kerkük'ün kuzeyindeki Pirde nahiyesi sınırlarında önceden planlanan bir operasyon kapsamında gerçekleştirilen hassas hava saldırısında 3 "teröristin" öldürüldüğü, nakil görevini üstlenen bir kişinin ise yakalandığı bildirildi.

ABD’de kriz: 5 bin 200’den fazla sefer iptal edildi

ABD’de hava trafik kontrol sistemlerinde cuma günü yaşanan teknik arızanın giderilmesine rağmen hava ulaşımındaki aksaklıklar devam ediyor. Pazar günü 5 bin 200’den fazla uçuş iptal edildi veya ertelendi. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde hava ulaşımını olumsuz etkileyen kriz üçüncü gününe girdi. Havacılık veri sitesi FlightAware’in verilerine göre, pazar günü ABD genelinde bin 600’den fazla uçuş iptal edilirken, yaklaşık 3 bin 600 uçuşta gecikme yaşandı. 11 Eylül 2001’deki El Kaide saldırılarından bu yana ABD hava ulaşımında yaşanan en büyük kriz olarak değerlendirilen olay nedeniyle cuma günü uçuşlar yaklaşık 5 saat durdurulmuş, cuma ve cumartesi günlerinde on binlerce sefer iptal edilmiş veya ertelenmişti. Krizin kaynağı Arkansas ve Teksas Yapılan incelemelerde, krizin Arkansas ve Teksas eyaletlerindeki hava trafik kontrol sistemlerinde kullanılan yönlendiricilerden kaynaklandığı belirlendi. Ancak teknik arızanın kesin nedeni henüz tespit edilemedi. İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yaşanan kesintinin bir siber saldırıdan veya kontrolden çıkan bir yapay zeka sisteminden kaynaklandığına ilişkin şu ana kadar "sıfır kanıt" bulunduğunu söyledi. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy de olayın arkasında siber saldırı veya başka bir kasıtlı müdahale olduğuna dair herhangi bir bulguya ulaşılmadığını açıkladı. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor Uçuşların durdurulması kararı alındığında havada bulunan 3 bin 500 uçağın güvenli şekilde iniş yaptığını belirten Duffy, hava trafik kontrol sistemlerinin yeniden tam kapasiteyle çalışmaya başladığını bildirdi. "Tam kapasiteyle yeniden faaliyetteyiz" diyen Duffy, buna rağmen uçuşların tamamen normale dönmesinin hafta başını bulabileceğini ifade etti. Bakan Duffy, Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) önceliğinin yolcu güvenliğini sağlamak olduğunu vurguladı. Mağdur yolculara tazminat ödenmeyecek Teknik arıza giderilerek uçuşların yeniden başlamasına rağmen ülke genelinde binlerce yolcunun yaşadığı mağduriyet sürüyor. Uçakların kalkış kapılarında beklemesi, artan gecikmeler ve sefer iptalleri nedeniyle çok sayıda yolcu saatlerce havalimanlarında mahsur kaldı. Öte yandan, aksaklıkların havayolu şirketlerinden değil, FAA sistemlerindeki teknik arızadan kaynaklanması nedeniyle şirketlerin mağdur yolculara tazminat ödemek zorunda olmayacağı belirtildi.

Türkiye Fransa’ya 2-1 mağlup oldu

Türkiye, UEFA Uluslar A Ligi Grup son maçında Fransa'ya deplasmanda 2-1 mağlup oldu. A Milli Takım, UEFA Uluslar A Ligi 1. Grup 6. maçında Fransa ile deplasmanda karşı karşıya geldi. Karşılaşmanın ilk yarısı  0-0 golsüz golsüz son buldu. İkinci yarıda  Fransa, Emirhan Topçu'nun 49. dakikada kendi kalesine attığı golle öne geçti. Kroupi, 80. dakikada farkı 2'ye çıkardı. 90. dakikada Türkiye Abdülkerim'in golüyle skoru 2-1 yaptı. Türkiye A Milli Takım, maçı 2-1 kaybederek, grubu puansız tamamladı. Bu sonuçla birlikte Fransa 13 puanla grubu lider olurken, Türkiye ise çıktığı 6 maçta puan toplayamadı. Türkiye A Milli Takımı'nın, UEFA Uluslar A Ligi'nde kalma ihtimali sürüyor. A Ligi'nde bulunan 4 grupta, son sırada yer alan takımlar arasında en kötü iki ekip doğrudan B Ligi'ne düşerken, grubunu son sırada tamamlayan diğer iki takım ise play-off oynama hakkını elde edecek. A Ligi 1. Grup'ta puansız son sırada kalan ay-yıldızlı ekip, -11 averajla grubu tamamladı. 3. Grup'ta son sıradaki puansız Çekya da -11 averaja sahip ancak attığı gol Türkiye'den az olduğu için B Ligi'ne düşmesi kesinleşen ilk takım oldu. B Ligi'ne düşecek diğer ekip ise 2. Grup'ta puansız son sırada yer alan ve -7 averaja sahip Sırbistan'ın bugün deplasmanda Yunanistan ile oynayacağı maçla belli olacak. Sırbistan averajını -11'den aşağıda tutarsa A Ligi'nde kalmak için play-off oynama hakkını elde edecek. Sırbistan'ın da -11 averaja gelmesi halinde ise Türkiye ve Sırbistan'ın attığı gol sayılarında önde olan takım, A Ligi'nde kalmak için play-off oynayacak, diğer ekip ise B Ligi'ne düşecek. A Ligi 4. Grup'ta son sırada yer alan bir maçı eksik Galler'in 3 puanı bulunuyor.

DEM Parti Eş Genel Başkanı Hatimoğulları, Diyarbakır’da gençlerle buluştu

DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları, sürece ilişkin,...

Türkiye Gündemi

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Tayyip Temel: Öcalan’ın inisiyatifiyle bir koordinasyon kurulu oluşturulacak

DEM Parti Eş Genel Başkan Yardımcısı Tayip Temel, Nûçe...

İBB davasında ara karar: İmamoğlu’nun avukatı Mehmet Pehlivan dahil sekiz kişiye tahliye

Görevden uzaklaştırılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da aralarında bulunduğu...

HABAŞ patlaması: Dokuz kişi tutuklandı, yönetim kurulu başkanı adli kontrolle serbest

İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda...

‘Edebiyat ve Barış Konferansı’ düzenleniyor

Edebiyatçıların bir araya geldiği konferansta konuşan katılımcılar, barış sürecine...

Barış Annesi Elif Aslan yaşamını yitirdi

Barış Annesi Elif Aslan, geçirdiği beyin kanaması sonucu hayatını...

Bu fotoğraf İYİ Parti’i karıştırdı

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu'nun, Anıtkabir'deki 29 Ekim...

Özel: Vahim iddialar doğru çıkarsa Sarıgül’ü biz de savunamayız

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Erzincan Milletvekili Mustafa...