17 Kasım 2026
15.7 C
İstanbul

Newaf Miro yazdı: Ezidilik, Laleş Ezidiliği, Ezidilik Zerdeşt ve Şixadi

“Laliş Ezidileri” başlıklı Rûdaw Türkçe de yayınlanan İsmet Yüce’in makalesine bir yanıt. 

Bir kaç gün önce sayın İsmet Yüce’in Rûdaw Türkçe’de yayınlanan makalesine rastladım ve bu yazıyı bir cevap olarak yazıyorum. Ayrıca Kürt aydınlanması içinde de çokça dile getirilen Ezidiliğin Zerdüştlükle başlanması konusunda görüşlerimi ve beraberinde birçok konuya açıklık getirerek, sizlerle paylaşmak istiyorum.

Maalesef aşağıdaki makale birçok yanlışı veya eksikliği barındırmaktadır. Aziz Şixadi’nin hayatı ve yaşadığı yıllar doğru tespit edilmiş, yazarın kendisi ve genel olarak Kürt aydın kesiminin egemen anlayış ve “ihrac zeka” üzerine kuruludur. Yani bir Arap, Türk ve Pers tarih bilincinin yan ürünüdür.

1- Ezidi dini Aziz Şeyh Adiy- Şixadi ile var olmamış, ondan çok önce vardı. Tam tersi o Ezidiliği kabullenmiş ve aynı zamanda O Ezidi dininin reformcusudur. Kurucusu değil.

2- Ezidiler Laleş değil, Lalişa nurani veya Laliş olarak, kendi yeryüzündeki tek kutsalı olarak tanıtır ve kutsar. Suyu ve toprağı kutsal, Hazreti Hava, Adem aynı toprak ve sudan yaratılmıştır. Ve Ezidilerde de Kutsal Berat bu toprak ve sudan yapılmaktadır.

3 – Ezidi dini tam tersi Zerdüştlükten öncede de vardı. Yani Zerdüştlük, Ezidilikten etkilenmiştir. Ve Zerdüştüler Ezidilere ve Ezidi diniyle, ilk savaşan dindir. Belki de Ezidiliğin Pars versiyonudur ve Ezidiliğin özüne ters ve rakiptir. Mesela Ezidilikte misyonerlik yoktur, Zerdüştlükte misyonerlik vardır. Ezidi yazar ve ilimdar Pir Xelat Elıas diyorki; “Xweda tektir ve ona ortak olan hiç bir güç ve iktidar yoktur. Zerdüştîler İlkin Ezidileri kötü tanrı Ehrimanla itham etmiş ve Ezidilere savaş açmıştır. MÖ 560 yılında. Zerdüştîler çift tanrıya İnanmaktadırlar, iyi ve kötü tanrı var. Yani iyilik tanrısı Ahura Mazda ve kötülük Tanrısı Ehriman”.

4 – Ezidiler belki de dünyanın en eski dinlerden sayılır. Tek tanrılı dinlerin en halisidir. Ezidi dini tek tanrıya inanmaktadır. Zerdüştlük iki tanrıya İnanmaktadır. Dinlerin birbirinden etkilemesi çok doğaldır. Urartuların tanrısı olarak bilinen Xalti, ve aynı ad altında hala o aşiretten Ezidi topluluğu mevcuttur. Ve Urartu kalıntılarında Ezidi veya Şemsaniliğin izleri vardır. Ezidilik Şemsani’dir, yani güneş ve doğaya inanırlar, onun içindir kutsal Laleş toprağına ayakkabı ile gezinmez. Yani toprak ana, kendi arasına mesafe ve koruyucu koymaz. Kendi incelemelerime göre, Urfa’daki Gırê Mıraza-Göbeklitepe de Şemsani inançların izini taşır. Nemrut Dağında güneşin doğuşu ve batışını selamlayan Komagena tapınakları en bariz örnektir.

5 – Tavusi Melek İslam devletlerinin egemenliği döneminde Ezidiliğe geçmiş daha önce Tavusi Pir olarak bilinmektedir. Tavusi Melek, sadece Melek değil “Xweda yê bitenê” nin ta kendisidir. Ezidilik bir doğa dinidir ve Tanrıyı doğal olan herşey de arar ve doğayı tanrının bir varlığı olarak bilmektedir. Ezidi Qewli, Qewlê Mersûm da belirtiyor ki;
“Padşa/ Tanrı kendini yaratandır
Nuru ondört tabakadandır
Elbette nuru kızıldır
Ve onun ismi Tavusi Melek tir”.

6 – Kutsal kitaplar genellikle egemen dinlerin anayasası ve yaşam tarzı kabul edilir. Ezidilikte kutsal kitap yoktur. Aziz Şixadi tarafından yazılan Mıshefa Reş/Kara Kitap ve Kitebi Cewle genel anlamıyla “sed û he’d” olarak tanımlar, ve hayata geçiriliyor ve aynı zamanda Ezidi anayasası olarak kabul edilmektedir.

7 – Êzîdi dininin felsefe ve din bilinci sözü edilen “küçük metinler”den ibaret değil. Tam tersi yaşadıkları coğrafyada inanç özgürlüğü olmadığından ve egemen anlayışla sürekli ferman ve yok olma tehlikesiyle yüz yüze oldukları için, kendi bedeninde nesilden nesile taşımaktadırlar. Bu Qewller aynı zamanda, Ezidilerin din, hayat ve felsefe kodlarıdır. Maalesef bu Qewller hala istendiği kadar görülmemiş ve değerlendirilmemiştir.

8 – Ezidi dini kozmopolit bir din olduğundan, bütün din, ırk ve insanlarla sürekli barış içinde yaşamak için kendini ve diğer din ve peygamberleri sayar ve sever. İslam dininden etkileme doğrudur. Ki Aziz Şixadi de, Şêx El Aam olarak bilinmektedir. Duaları önce bütün kâinata ve 72 millette ve sonra kendisinedir.

9 – Zerdüştlük tarihi üç Zerdeşt veya peygamberlerden gelmektedir, ilki MÖ 3000’li yıllarında yaşamış. II Zerdeşt MÖ 2040’lı yıllarda. III Zerdeşt MÖ 600’li yıllarında yaşanmış.

Yaşam ve ölüm Êzîdilerden çok farklıdır. Êzîdi yazar Pir Xelat Elias anlatımına göre, Ezidi ınancı hedef haline getiren Pers Kralığı ve onun hizmetinde olan Zerdüşt veya Zerdeştiliktir.

10 – Ezidilikte güneş Tawısi Pir yada Tawısi Melek kendisi ve onun nurunun ta kendisidir. Tanrıyı tabiatta, tabiata Tanrıyı arar ve kutsamaktadır. İyiliği ve kötüğü insandan arar ve Tanrılardan değil

11 – Yukarıda belirttiğimiz gibi yedi Melek İslam dininden sonra Osmanlılar döneminde Ezidiliğe geçmiştir. Bence mecburi bir başka tanımlama ve dinlerin yakınlaşmasını amaçlanmıştır.

12 – Reya/Rêya Heq, Kakai ve Yarsaniler, ve hatta Zerdeştiler Ezİdi inancından ayrılmış veya koparılmıştır.

Bana kalırsa Ezidilik sadece tek tanrılı din değil, ilk ve tek medeni/sivil dindir. Yer yüzündeki bütün varlıkları yüce Tanrının bir işareti ve nimeti olarak kabul eder ve sayar.
Maalesef diğer egemen, misyoner ve devşirmeci din ve devletler tarafından yaratılan “yapay tanrı, yapay algı/zeka, yapay din, yapay insan, yapay ulus ve diller” insanlığın beşiği ve bu coğrafyanın öz dini ve gözbebeği Ezİdi dinini ve Ezidileri ne kabullenmiş nede saymıştır.
Kürt aydını ve entelijansiyasi da, bu egemen anlayışın ürünüdür. Bu anlayışla yakında Kürt dilini de Arapça veya Türkçe’den ayrılan bir dil olarak tanımlasalar şaşırmayın.

https://www.rudaw.net/turkish/opinion/26062023

Kaynakça:

Zerdüştül Vikipedia
1-https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Zerd%C3%BC%C5%9Ft%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk

2- Pir Xelat Elıas:Xwedê bê şirîke û bê heval e. Ew peyva ku li me hatiye barkirin ji serdema Zerdeşt de 560 salî de berî Îsa/ Mîladê hatiye û me şerê hev kiriye. Ew dibêjin Xwedê Dido ne, yek yê xêrê, yek yê şerê ye. Em dibêjin yek e. Vêca ew peyva xelet li ser me kirin bar û bû sedema fermana li ser me

3- Qewlê Mersûm
4- Gazete Duvar Ek Sayısı Urartular

Not: Sevgili Kürt okurların affına sığınarak bu yazıyı Türkçe yazmak zorunda kaldım. Dillerim beni anlayışla karşılarlar.

Newaf Miro / www.iznews.com.tr

 

 

Son Haberler

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance: Sonsuz bir savaşa izin vermeyeceğiz

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Başkan Donald Trump'ın İran...

Rojava Üniversitesi’nin statüsü ve Kürtçe eğitim için 5 maddelik düzenleme

Entegrasyon Komitesi, Rojava Üniversitesi Rektörlüğü ile yaptığı toplantının ardından fakültelerin...

İran Devrim Muhafızları PJAK ile çatışma yaşandığını duyurdu

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ülkenin batısında, Kürdistan Bölgesi ile...

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Alman ordusunda cinsel istismar ve taciz endişe verici boyutta

Alman ordusu Bundeswehr'de yapılan bir araştırma, cinsel taciz ve...

IŞİD Irak’ta saldırdı

Bu gece IŞİD mensupları, Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki sınırda bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir askeri noktaya saldırdı. Ninova Vilayet Meclisi Güvenlik ve Savunma Komisyonu Başkanı Muhammed Casim Kakayi, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, bu gece IŞİD mensuplarının Ninova ve Enbar vilayetleri arasındaki, Hazar ilçesi sınırlarında bulunan Irak ordusu ve Haşdi Şabi’ye ait ortak bir noktaya saldırdığını söyledi. Kakayi, şu ana kadar saldırının ayrıntılarının netleşmediğini belirtti. Öte yandan Haşdi Şabi Medya Birimi, başka bir ayrıntı paylaşmadan yaptığı açıklamada, Haşdi Şabi’nin 44’üncü Tugayı’na bağlı güçlerin, Hazar (Ninova) ile Rawa (Enbar) ilçelerini birbirine bağlayan yol üzerindeki bir noktaya düzenlenen IŞİD saldırısını püskürttüğünü duyurdu. Ninova Batı Komutanlığı da durumun tamamen kontrol altında olduğunu bildirdi. Açıklamada, güvenlik güçlerinin IŞİD kalıntılarından gelebilecek olası saldırılara karşı teyakkuzda olduğu belirtildi. Güvenlik güçlerinin bölgenin korunması ve IŞİD mensuplarının hareketlerinin engellenmesi amacıyla Rawa-Hazar yolu boyunca konuşlandığı kaydedildi. Bölgede IŞİD hareketliliği arttı Bir süredir bölgede IŞİD mensuplarının hareketliliğinde artış yaşanıyor. Geçtiğimiz cuma akşamı, içerisinde IŞİD mensuplarının bulunduğundan şüphelenilen bir araç Kerkük'ün Pirde (Altunköprü) nahiyesi sınırlarında görüldü. Bunun üzerine çok sayıda Irak ordusu ve Terörle Mücadele Gücü bölgeye sevk edildi. Kerkük-Erbil ana yolu da sürücülere kapatıldı. Daha sonra Irak Güvenlik Medya Hücresi olayla ilgili bir açıklama yayımladı. Açıklamada, Kerkük'ün kuzeyindeki Pirde nahiyesi sınırlarında önceden planlanan bir operasyon kapsamında gerçekleştirilen hassas hava saldırısında 3 "teröristin" öldürüldüğü, nakil görevini üstlenen bir kişinin ise yakalandığı bildirildi.

ABD’de kriz: 5 bin 200’den fazla sefer iptal edildi

ABD’de hava trafik kontrol sistemlerinde cuma günü yaşanan teknik arızanın giderilmesine rağmen hava ulaşımındaki aksaklıklar devam ediyor. Pazar günü 5 bin 200’den fazla uçuş iptal edildi veya ertelendi. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde hava ulaşımını olumsuz etkileyen kriz üçüncü gününe girdi. Havacılık veri sitesi FlightAware’in verilerine göre, pazar günü ABD genelinde bin 600’den fazla uçuş iptal edilirken, yaklaşık 3 bin 600 uçuşta gecikme yaşandı. 11 Eylül 2001’deki El Kaide saldırılarından bu yana ABD hava ulaşımında yaşanan en büyük kriz olarak değerlendirilen olay nedeniyle cuma günü uçuşlar yaklaşık 5 saat durdurulmuş, cuma ve cumartesi günlerinde on binlerce sefer iptal edilmiş veya ertelenmişti. Krizin kaynağı Arkansas ve Teksas Yapılan incelemelerde, krizin Arkansas ve Teksas eyaletlerindeki hava trafik kontrol sistemlerinde kullanılan yönlendiricilerden kaynaklandığı belirlendi. Ancak teknik arızanın kesin nedeni henüz tespit edilemedi. İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yaşanan kesintinin bir siber saldırıdan veya kontrolden çıkan bir yapay zeka sisteminden kaynaklandığına ilişkin şu ana kadar "sıfır kanıt" bulunduğunu söyledi. Ulaştırma Bakanı Sean Duffy de olayın arkasında siber saldırı veya başka bir kasıtlı müdahale olduğuna dair herhangi bir bulguya ulaşılmadığını açıkladı. Uçuşların hafta başında normale dönmesi bekleniyor Uçuşların durdurulması kararı alındığında havada bulunan 3 bin 500 uçağın güvenli şekilde iniş yaptığını belirten Duffy, hava trafik kontrol sistemlerinin yeniden tam kapasiteyle çalışmaya başladığını bildirdi. "Tam kapasiteyle yeniden faaliyetteyiz" diyen Duffy, buna rağmen uçuşların tamamen normale dönmesinin hafta başını bulabileceğini ifade etti. Bakan Duffy, Federal Havacılık İdaresi'nin (FAA) önceliğinin yolcu güvenliğini sağlamak olduğunu vurguladı. Mağdur yolculara tazminat ödenmeyecek Teknik arıza giderilerek uçuşların yeniden başlamasına rağmen ülke genelinde binlerce yolcunun yaşadığı mağduriyet sürüyor. Uçakların kalkış kapılarında beklemesi, artan gecikmeler ve sefer iptalleri nedeniyle çok sayıda yolcu saatlerce havalimanlarında mahsur kaldı. Öte yandan, aksaklıkların havayolu şirketlerinden değil, FAA sistemlerindeki teknik arızadan kaynaklanması nedeniyle şirketlerin mağdur yolculara tazminat ödemek zorunda olmayacağı belirtildi.

Türkiye Gündemi

Yeni Parti yönetimi belli oldu, PM’de kimler var?

Özgür Özel'in yeniden genel başkan seçildiği kurultayda Yeni Parti...

Tayyip Temel: Öcalan’ın inisiyatifiyle bir koordinasyon kurulu oluşturulacak

DEM Parti Eş Genel Başkan Yardımcısı Tayip Temel, Nûçe...

İBB davasında ara karar: İmamoğlu’nun avukatı Mehmet Pehlivan dahil sekiz kişiye tahliye

Görevden uzaklaştırılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da aralarında bulunduğu...

HABAŞ patlaması: Dokuz kişi tutuklandı, yönetim kurulu başkanı adli kontrolle serbest

İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda...

‘Edebiyat ve Barış Konferansı’ düzenleniyor

Edebiyatçıların bir araya geldiği konferansta konuşan katılımcılar, barış sürecine...

Barış Annesi Elif Aslan yaşamını yitirdi

Barış Annesi Elif Aslan, geçirdiği beyin kanaması sonucu hayatını...

Bu fotoğraf İYİ Parti’i karıştırdı

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu'nun, Anıtkabir'deki 29 Ekim...

Özel: Vahim iddialar doğru çıkarsa Sarıgül’ü biz de savunamayız

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Erzincan Milletvekili Mustafa...